Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

»

Alimenty

» Jak prawnie uregulowana ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Jak prawnie uregulowana jest alimentacja w rodzinie?

03.02.2016

Alimenty

Obowiązek alimentacyjny często jest kojarzony ze świadczeniami rodziców wobec swoich małoletnich dzieci. Niewiele jednak osób zdaje sobie sprawę, że w niektórych przypadkach również inni członkowie rodziny mogą być zobowiązani do ponoszenia kosztów utrzymania nie tylko małoletnich dzieci, ale również dorosłych krewnych.

Art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym oprócz dzieci uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.). W przepisach nie zostało uregulowane, co oznacza pozostawanie w niedostatku, jednak zgodnie z poglądami orzecznictwa przez to pojęcie należy rozumieć, że osoby nie mogą własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, nie posiadają własnych środków w postaci wynagrodzenia za pracę, emerytury czy renty ani też dochodów z własnego majątku. Należy przy tym zaznaczyć, że nie jest w niedostatku ten, kto jest zdolny do pracy, a jednak nie chce pracować (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2012 r. (VI ACa 807/11, niepubl.).

Ponadto, rozważając tę problematykę, należy mieć na względzie, że w przepisach ustalono tzw. pierwszeństwo alimentacyjne. Obowiązek alimentacyjny spoczywa przede wszystkim na zstępnych, następnie przechodzi na wstępnych, a ostatecznie może obciążać także rodzeństwo. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, bliżsi stopniem krewni są zobowiązani do świadczenia przed dalszymi członkami rodziny (art. 129 k.r.o.). Znamiennym jest jednak określenie, w którym momencie aktualizuje się obowiązek alimentacyjny dalszych krewnych. Pomocne okaże się przytoczenie art. 132 k.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przykładem zastosowania powyższych regulacji może być sytuacja alimentacji dziadków w stosunku do wnuczka. Jeśli rodzic nie jest w stanie pokryć kosztów utrzymania dziecka, konieczne jest zwrócenie się o alimenty do drugiego z rodziców przed wystąpieniem z roszczeniem wobec dziadków dziecka.

Określając wysokość obowiązku alimentacyjnego, oprócz usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, należy mieć na względzie możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.). Co do zasady przy ustalaniu stanu majątkowego zobowiązanego kierować należy się przede wszystkim dochodami (przykładowo wynagrodzeniem za pracę). Jednak poprzez możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego należy w pewnych sytuacjach rozumieć nie tylko uzyskiwanie dochody, ale także możliwości podjęcia przez zobowiązanego pracy (względnie bardziej dochodowej pracy), w szczególności w sytuacji, gdy zobowiązany jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej, której jednak z premedytacją nie podejmuje. Z drugiej jednak strony należy także zwrócić uwagę, że nie można żądać od zobowiązanego takich alimentów, które wprowadziłyby jego samego lub jego rodzinę w niedostatek.

Na zakończenie należy wskazać na przepisy, które umożliwiają zwolnienie od wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Taką sytuację reguluje art. 134 k.r.o., który stanowi, że w stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny. Wprawdzie nie ma jednoznacznego znaczenia uszczerbku dla siebie i rodziny, ale należy przyjąć, że jest to taka sytuacja, w której świadczenie alimentacyjne uniemożliwiłoby zaspokajanie potrzeb własnej rodziny lub doprowadziło do znacznego obniżenia stopy życiowej. Jest to jednak podstawa prawna do uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego tylko w stosunku do rodzeństwa. Uchylenie się od konieczności ponoszenia świadczeń alimentacyjnych może nastąpić także w stosunku do bliższych zobowiązanych na podstawie art. 144[1] k.r.o. Stanowi on, że jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. Sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać przykładowo takie zachowanie uprawnionego, który celowo nie podejmuje pracy zarobkowej w celu szykanowania zobowiązanego. Należy jednak pamiętać, że podstawa ta nie może mieć zastosowania odnośnie obowiązku rodziców względem małoletniego dziecka.

Podsumowując powyższe rozważania, należy podkreślić, że także krewni w dalszym stopniu mogą zostać zobowiązani do alimentacji, jeśli członek najbliższej rodziny znajduje się w niedostatku. Przepisy ściśle określają pierwszeństwo alimentacyjne, a bliżsi krewni będą zobowiązani do świadczeń w pierwszej kolejności. Należy także pamiętać, że istnieją także regulacje, które w ściśle określonych sytuacjach dają podstawę do uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego.

MASZ PYTANIE?