Porada prawna on-line

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Biegnące dzieci

Czym się różni pozbawienie władzy rodzicielskiej od jej ograniczenia?

03.11.2016

Rodzice i dzieci

W niektórych wypadkach władza rodzicielska jednego lub obojga rodziców jest ograniczana, a w innych rodzice są jej pozbawiani. Od czego to zależy? Czy w wyroku rozwodowym można ograniczyć władzę rodzicielską? Czy pozbawienie władzy rodzicielskiej oznacza pozbawienie możliwości kontaktu z dzieckiem?

Zgodnie z art. 95 k.r.o. władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Zadaniem rodziców jest troska o dziecko i wychowanie go. Z różnych przyczyn czasem zdarza się, że to zadanie nie może być wykonane: choroba rodzica, rozłąka rodziców czy w końcu najbardziej drastyczna okoliczność – nadużywanie władzy rodzicielskiej, czyli np. przemoc wobec dziecka. W takich sytuacjach prawo pozwala na ingerencję w władzę rodzicielską w jeden z trzech sposobów: zawieszenie, ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Pierwszą omawianą formą ingerencji w władzę rodzicielską jest jej zawieszenie. Podstawę prawną zawieszenia władzy rodzicielskiej stanowi art. 110 k.r.o., zgodnie z którym w razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może orzec jej zawieszenie. Przemijającą przeszkodą może być np. pobyt w więzieniu jednego z rodziców, choroba wiążąca się z długotrwałym pobytem w szpitalu lub przebywanie w jednostce wojskowej. Po ustaniu przyczyny, dla której władza rodzicielska była zawieszona, sąd uchyla postanowienie. Zawieszenie władzy rodzicielskiej, najprościej rzecz ujmując, oznacza, że nie jest ona wykonywana, tak jakby „spoczywa”.

Drugą formą ingerencji w władzę rodzicielską jest jej ograniczenie. Przesłanką ograniczenia jest zagrożenie dobra dziecka. W art. 109 k.r.o. znajduje się katalog otwarty zarządzeń, które może w takim wypadku wydać sąd. Zgodnie z powołanym przepisem sąd może:

1)  zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;

2)   określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;

3)   poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;

4)   skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;

5)   zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej może być spowodowane nie tylko okolicznościami leżącymi po stronie rodzica. Jeśli dziecko wbrew rodzicom podejmuje ryzykowne działania, także jest możliwe ograniczenie władzy rodzicielskiej tak, aby zapewnić większą kontrolę nad poczynaniami dziecka.

Najdalej idącą formą ingerencji jest pozbawienie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 111 k.r.o. jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców. Trwałą przeszkodą może być np. porzucenie rodziny przez jednego z rodziców, choroba połączona z utratą przytomności, ciężka choroba psychiczna. Nadużywanie władzy rodzicielskiej to każdy przypadek przemocy zarówno fizycznej jak i psychicznej nad dzieckiem. W tym miejscu warto zacytować postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2000 r. w sprawie o sygn. akt.: I CKN 931/00: „Nadużywanie władzy rodzicielskiej zachodzi bowiem także wówczas, gdy postępowanie rodzica obiektywnie wywiera destrukcyjny wpływ na proces wychowania i rozwoju psychicznego dziecka, choćby nie było to związane z subiektywnym, negatywnym nastawieniem rodzica wobec dziecka.”

Zgodnie z art. 112 k.r.o. pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może być orzeczone także w wyroku orzekającym rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa. Oznacza to, że np. jeśli główną przyczyną rozwodu małżonków była choroba alkoholowa jednego z nich, to nie jest konieczne wytaczanie odrębnej sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej, gdyż orzeczenie w tym przedmiocie sąd wyda z urzędu.

W tym miejscu warto zauważyć, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma wpływu ani na prawo do kontaktu z dzieckiem ani na obowiązek alimentacyjny. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nadal jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dziecka.

Jeśli kontakt dziecka z rodzicem pozbawionym władzy rodzicielskiej stanowi zagrożenie dla dziecka, wtedy należy zwrócić się do sądu o wydanie zakazu kontaktu. Samo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest wystarczające, aby chronić dziecko przed szkodliwym wpływem rodzica np. uzależnionego od narkotyków.

Podsumowując, istnieją trzy postacie ingerencji w władzę rodzicielską: zawieszenie, ograniczenie i pozbawienie. Zawieszenie następuje wtedy, gdy wykonywanie władzy rodzicielskiej napotyka na przemijającą przeszkodę. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone, gdy przeszkoda w jej wykonywaniu jest trwała lub rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej. Ograniczenie władzy rodzicielskiej stanowi jedyny przypadek, gdy przyczyny ingerencji w władzę rodzicielską niekoniecznie muszą leżeć wyłącznie po stronie rodziców.

MASZ PYTANIE?