Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

» Dochodzenie ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Dwa zderzające się samochody.

Dochodzenie odszkodowania „na zasadach ogólnych” cz. II

11.07.2016

Cywilne

Jak wskazano w części I tekstu o dochodzeniu odszkodowania na zasadach ogólnych, podstawowym przepisem odnoszącym się do odpowiedzialności odszkodowawczej jest art. 415 Kodeksu Cywilnego. Stanowi on, iż kto ze swojej winy spowodował szkodę, zobowiązany jest do jej naprawienia. Od tego przepisu istnieje szereg wyjątków w kolejnych przepisach. Niemniej jednak część przepisów dotyczących odpowiedzialności łączy jedna istotna cecha, a mianowicie, że odpowiedzialność w każdym przypadku jest ponoszona na zasadzie winy.

Koncepcja odpowiedzialności na zasadzie winy polega, w dużym uproszczeniu, na tym, iż podmiot prawa ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa swoich działań oraz zaniechań działania, do którego był wedle prawa zobowiązany. Zawinienie może polegać zarówno na celowym działaniu, które zmierza do wyrządzenia szkody, jak i na rażącym zaniedbaniu. Za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody.

Kodeks Cywilny zawiera także szereg przepisów, które ze względu na szczególną sytuację pozwalają określonym podmiotom na uwolnienie się spod odpowiedzialności za szkodę. Są to:

  1.     wiek sprawcy – generalna zasada o braku odpowiedzialności do 13. roku życia (art. 426 KC) – w takim wypadku kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru (art. 427 KC). Jednak gdy brak jest osób zobowiązanych do nadzoru albo gdy nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego (art. 428 KC).
  2.    obrona konieczna - odpieranie bezpośredniego i bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby nie powoduje odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną napastnikowi (art. 423 KC).
  3.      stan wyższej konieczności - kto zniszczył lub uszkodził cudzą rzecz albo zabił lub zranił cudze zwierzę w celu odwrócenia od siebie lub od innych niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio od tej rzeczy lub zwierzęcia, ten nie jest odpowiedzialny za wynikłą stąd szkodę, jeżeli niebezpieczeństwa sam nie wywołał, a niebezpieczeństwu nie można było inaczej zapobiec i jeżeli ratowane dobro jest oczywiście ważniejsze aniżeli dobro naruszone (art. 424 KC).
  4.     znajdowanie się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji lub wyrażenie woli (art. 425 § 1 KC). Jednakże kto uległ zakłóceniu czynności psychicznych wskutek użycia napojów odurzających albo innych podobnych środków, ten obowiązany jest do naprawienia szkody, chyba że stan zakłócenia został wywołany bez jego winy (art. 425 § 2 KC).

Warto jednak pamiętać, że niekiedy sprawca może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli wyłączną winę ponosi poszkodowany. Nie bez znaczenia dla odpowiedzialności sprawcy ma także przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia rozmiarów szkody.

W tym miejscu wspomnieć należy także o odpowiedzialności regresowej. Pojawia się ona wówczas, gdy dochodzi do odpowiedzialności solidarnej. Polega ona na tym, iż kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym. Regres w tym wypadku polega na tym, iż ten dłużnik solidarny, który szkodę naprawił, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy danej osoby oraz od stopnia, w jakim przyczyniła się do powstania szkody (art. 441 KC). Dodatkowo należy wskazać, że ten, kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy.

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawieniaPrzedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Z tytułu naprawienia szkody poszkodowany może mieć w określonych przypadkach różne roszczenia względem zobowiązanego. Są to przykładowo roszczenie o naprawę szkody poprzez zapłatę odszkodowania, doprowadzenie przedmiotu do stanu poprzedniego, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Przepisy nie przewidują wysokości odszkodowania ani zadośćuczynienia – wskazują jedynie, że suma ta ma być odpowiednia. Oczywiście, ich wysokość może zostać ustalona ugodą, jeśli strony dojdą do porozumienia. Niemniej jednak warto zaznaczyć, iż odpowiedniość ta ma realizować postulaty zasad współżycia społecznego oraz znajdować oparcie w społeczno – ekonomicznych warunkach panujących w momencie zasądzenia roszczenia.

Jeśli masz jakieś pytanie lub wątpliwości odnośnie regulacji odszkodowań, także w zakresie Twojej indywidualnej sprawy, zgłoś się przez formularz kontaktowy.

Zobacz także I część artykułu dotyczącą zasad ogólnych odpowiedzialności odszkodowawczej.

MASZ PYTANIE?