Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo karne

»

Przestępstwo

» Handel fakturami – ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek z policjantką.

Handel fakturami – konsekwencje karne i karno – skarbowe (część I)

15.01.2016

Przestępstwo

Nabycie i posługiwanie się, celem optymalizacji zobowiązań podatkowych, tzw. pustą (fikcyjną fakturą), skutkuje sankcjami wynikającymi z art. 62 k.k.s. oraz 56 k.k.s, tj. karą grzywny a nawet pozbawienia wolności, co więcej może prowadzić do orzeczenia wobec przedsiębiorcy zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Szukając oszczędności podatkowych, przedsiębiorcy niekiedy decydują się na zakup faktur i kosztów. Zbywca przekazuje nabywcy, za wynagrodzeniem, tzw. pustą fakturę, czyli fakturę potwierdzającą zdarzenie gospodarcze, które de facto nie zaszło. Nabywca zalicza do kosztów podatkowych wartość netto z tejże faktury i tym samym pomniejsza podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym, a podatek VAT odlicza jako podatek naliczony. Dzięki temu zmniejsza się zobowiązanie nabywcy w zakresie podatku dochodowego oraz podatku VAT. Jeśli chodzi o zbywcę faktury – jego profitem jest cena, jaką otrzymał za fakturę. Proceder ów mimo, że korzystny dla stron transakcji – jest nielegalny. Zarówno zbywca, jak i nabywca narażają się nie tylko na odpowiedzialność podatkową, ale także karną oraz karno – skarbową i to w zakresie nie jednego a kilku przestępstw – w szczególności określonych w art. 56 kodeksu karnego skarbowego, 62 k.k.s względnie art. 271 kodeksu karnego, a niekiedy także 270 i 286 k.k.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do skutków zakupu faktury. Podmiot, który takową nabył, zaksięgował i uwzględnił w deklaracji, ryzykuje odpowiedzialność za posługiwanie się nierzetelną fakturą – działanie to wypełnia bowiem znamiona czynu z at. 62 § 2 k.k.s. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, czynu zabronionego dopuszcza się m.in. ten, kto posługuje się nierzetelnym rachunkiem lub fakturą. Sprawcą, w kontekście posługiwania się nierzetelną fakturą, może być każdy człowiek zdolny do ponoszenia odpowiedzialności karno – skarbowej. W praktyce, z posługiwaniem się nierzetelną fakturą będziemy mieli do czynienia w szczególności wówczas, gdy jej odbiorca (nabywca) w toku postępowania podatkowego, dotyczącego jego zobowiązania, powoła się na ten nierzetelny dokument. Co do pojęcia nierzetelności, należy rozumieć przez nią brak zgodności ze stanem rzeczywistym. Niezgodność może przejawiać się w wystawieniu faktury dokumentującej zawarcie transakcji faktycznie niedokonanej, ale także przybierać postać nieprawidłowego oznaczenia zbywcy, nabywcy, daty, ceny jednostkowej, przedmiotu transakcji, stawki podatku. Przestępstwo skarbowe posługiwania się nierzetelną fakturą zagrożone jest karą grzywny do 240 stawek dziennych – co oznacza, że w roku 2016 grzywna może zostać orzeczona w wymiarze od 61,67 zł do 5.920.320 zł.

Zgodnie z art. 62 § 5 k.k.s., w przypadku uznania, że zachodzi wypadek mniejszej wagi (zdefiniowany w art. 53 § 8 k.k.s.) czyn kwalifikowany jest jako wykroczenie i wówczas, za jego popełnienie sąd może wymierzyć grzywnę w granicach od 1/10 do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia – w 2016 roku najniższa grzywna za wykroczenie to 185 zł zaś najwyższa 37.000 zł. Na marginesie należy wskazać, że wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia, sankcje za wykroczenia i przestępstwa przewidziane w kodeksie karnym skarbowym będą wyższe, a to z tej przyczyny, że za pomocą minimalnego wynagrodzenia określana jest zarówno granica między przestępstwem a wykroczeniem, jak również wysokość orzekanych grzywien.

Odpowiedzialność nabywcy pustej faktury nie kończy się na sankcjach wynikających z art. 62 k.k.s. Podmiot, który złoży deklarację podatkową obejmującą zaniżone, na skutek uwzględnienia pustych faktur, zobowiązanie podatkowe, bądź to w zakresie podatku dochodowego, bądź podatku VAT, wypełnia znamiona i naraża się na sankcję określoną w art. 56 k.k.s. Zgodnie z wymienionym przepisem, oszustwa podatkowego dopuszcza się podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę, lub zataja prawdę, albo niedopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych mini danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie. W kontekście analizowanego zjawiska handlu fakturami, należy odnieść się przede wszystkim do podania nieprawdy w deklaracji złożonej organowi podatkowemu skutkującego narażeniem podatku na uszczuplenie.

Stosownie do art. 7 Ordynacji podatkowej, podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. W ujęciu kodeksu karnego skarbowego podatnik to osoba zobowiązania do uiszczania także opłat oraz nieopodatkowanych należności budżetu państwa. W zasadzie nie nastręcza trudności przypisanie odpowiedzialności w przypadku podatnika – osoby fizycznej. Sprawa może być nieco skomplikowana, w przypadku pozostałych podmiotów. W sytuacji, gdy podatnikiem podatku nie jest osoba fizyczna, w odniesieniu do typów określonych w art. 56 k.k.s., znajduje zastosowanie regulacja zawarta w art. 9 § 3 k.k.s., zgodnie z którą możliwe jest pociągnięcie do  odpowiedzialności osoby, która na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, podmiotu będącego podatnikiem i mającego status osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną (P. Kardas, Komentarz do art.56 Kodeksu karnego skarbowego, Lex).

Kodeksowe określenie podanie nieprawdy trzeba rozumieć, w szczególności, jako przekazanie organowi podatkowemu danych, informacji dotyczących bądź okoliczności nieistniejącej bądź niezgodnych z rzeczywistością, czego wyrazem będzie np. dokonanie odliczeń podatkowych, mimo że nie zaszły konieczne przesłanki.

W kontekście analizowanego przepisu kluczowe jest również oznaczenie zakresu znaczeniowego narażenia na uszczuplenie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa narażenie na uszczuplenie należności stanowi stworzenie wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że wynikające z przepisów prawnych należności nie zostaną pobrane lub będą uiszczone w kwocie niższej aniżeli należna, który to skutek jednak nie musi nastąpić (wyrok SN z dnia 28 stycznia 2005 r., V KK 377/04). Narażenie na uszczuplenie należy zatem rozumieć jako zachowanie prowadzące do powstania różnicy między należną kwotą podatku a kwotą przypadającą do uiszczenia wedle zeznania vide niezadeklarowanie należnej kwoty podatku, od którego uiszczenia sprawca się w ten sposób uchylił albo podanie danych mogących mieć wpływ na ustalenie zobowiązania podatkowego lub jego wysokość albo podanie takich danych niezgodnie z rzeczywistością (wyrok SN z dnia 11 lutego 2003 r., IV KKN 21/00). W kontekście handlu fakturami nieprawda polega np. na podaniu zbyt wysokich kosztów uzyskania przychodów (w deklaracji PIT/CIT).

Przechodząc do rodzaju i wysokości kary – kodeks karny skarbowy wyróżnia trzy typy czynu zabronionego z art. 56 k.k.s., przypisując każdemu z nich inne zagrożenie karą. Kryterium różnicujące pomiędzy przestępstwem, wypadkiem mniejszej wagi oraz wykroczeniem stanowi kwota podatku narażonego na uszczuplenie. Jeżeli jest ona większa od pięciokrotnej wartości minimalnego wynagrodzenia a nie przekracza dwustukrotnej wysokości tego wynagrodzenia w czasie popełnienia omawianego przestępstwa, czyn należy zakwalifikować jako przypadek mniejszej wagi przestępstwa oszustwa podatkowego, jeżeli nie przekracza pięciokrotności minimalnego wykroczenia stanowi wykroczenie. Oszustwo podatkowe w typie podstawowym podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 5, przy czym obie te kary mogą zostać orzeczone łącznie. Wypadek mniejszej wagi zdefiniowany w § 2 zagrożony jest karą grzywny do 720 stawek dziennych, zaś wykroczenie skarbowe (§ 3) karą grzywny do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia W przypadkach skazania za przestępstwo oszustwa skarbowego, sąd orzeka lub może orzec w szczególności o: przepadku korzyści majątkowej osiągniętej z popełnienia przestępstwa (względnie ściągnięciu jej równowartości), zakazie prowadzenia działalności gospodarczej oraz pozbawieniu praw publicznych.

Podsumowując, mimo, że z pozoru korzystne, nabywanie pustych faktur i kosztów, skutkujące uszczupleniem należności podatkowej, wiąże się z licznymi dolegliwościami, przede wszystkim finansowymi. Biorąc pod uwagę rachunek zysków i strat, w pełni zasadne zdaje się być twierdzenie, iż tego typu optymalizowanie kosztów jest po prostu nieopłacalne – zwłaszcza, że posługiwanie się nierzetelną fakturą i oszustwo podatkowe są odrębnymi zdarzeniami, a więc nabywca winien liczyć się z dwoma karami.

Przeczytaj także część II artykułu na tema handlu fakturami.

MASZ PYTANIE?