Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Podatki

» Handel fakturami – ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek z policjantem.

Handel fakturami – konsekwencje karne i karno – skarbowe (część II)

18.01.2016

Podatki

Wystawienie i zbycie faktury VAT, związane wyłącznie z właściwym określeniem dochodów budżetu państwa, należy kwalifikować jako zachowanie osoby nierzetelnie wystawiającej fakturę, wypełniające znamiona przestępstwa z art. 62 § 2 k.k.

Konsekwencje karne i karno – skarbowe, w związku ze sprzedażą faktury, ponosi nie tylko jej nabywca, ale również zbywca. W takim przypadku źródłem odpowiedzialności będzie przede wszystkim art. 62 § 2 kodeksu karnego skarbowego (względnie art. 271 kodeksu karnego), jednak sankcje nałożone na zbywcę tzw. pustej faktury mogą wynikać także z innych przepisów, w szczególności art. 270 k.k, art. 286 k.k. oraz 297 k.k.

W przypadku zbycia faktury VAT, najczęściej mamy do czynienia z sytuacją, w której zbywca faktury jest jednocześnie jej wystawcą i sam ją wypełnia – wówczas ponosi odpowiedzialność, analogicznie jak nabywca faktury, na zasadzie art. 62 § 2 k.k.s., sankcjonującego wystawianie faktur w sposób nierzetelny (bowiem obejmuje ono także wystawianie faktur pustych – tak: G. Łabuda, Komentarz do art. 62 Kodeksu karnego skarbowego, Lex nr 8652). Sprawcą omawianego przestępstwa skarbowego może być wyłącznie podatnik obowiązany do wystawienia faktury jak również osoba działająca w jego imieniu. Z uwagi na fakt, iż ustawodawca w powołanym przepisie nie wskazał celu wystawienia nierzetelnej faktury, w doktrynie i judykaturze nie ma zgodności, co do tego czy jej wystawca zawsze będzie ponosił odpowiedzialność na zasadzie art. 62 § 2 k.k.s czy też możliwe są przypadki, w których zasadnym będzie zakwalifikowanie jego zachowania, jako wyczerpującego znamiona czynu zabronionego z art. 271 k.k.

Pierwszy z prezentowanych poglądów wskazuje, że zachowanie polegające na wystawieniu pustej faktury nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 271 k.k. bowiem czyn ten, jako ingerujący w dobro prawne chronione przepisami kodeksu karnego skarbowego, zawsze realizuje znamiona przestępstwa (wykroczenia) skarbowego z art. 62 § 2 k.k.s. – wystawienie pustej faktury zawsze stwarza niebezpieczeństwo powstania uszczerbku finansowego (G. Łabuda, Komentarz do art. 62 Kodeksu karnego skarbowego, Lex nr 8652; wyrok SA w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2004 r., II AKa 65/04; wyrok SN z dnia 19 marca 2008 r., II KK 347/07).

Stanowisko przeciwne sprowadza się do stwierdzenia, że skoro faktura VAT dokumentuje okoliczności istotne dla prawa publicznego i wywołuje konsekwencje publicznoprawne na równi z wybranymi dokumentami wystawianymi przez organy administracji państwowej, a uprawnienie określonych podmiotów do jej wystawiania płynie wprost z ustawy, to wystawca takiej faktury jest inną osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu w rozumieniu art. 271 § 1 k.k. i chociażby ze wskazanych wyżej przyczyn nie można zupełnie wykluczyć zastosowania sankcji wynikającej z w/w przepisu – w przypadku wystawienia faktury nierzetelnej tj. poświadczającej nieprawdę (wyrok SN z 20 stycznia 2004 r., IV KK 183/2003). Jednocześnie przedstawiciele tego poglądu wskazują, że kluczowa jest motywacja i cel działania wystawcy faktury – w przypadku, gdy podmiot wystawia fakturę nierzetelną, godząc w obowiązek podatkowy, dopuszcza się czynu zabronionego określonego w art. 62 § 2 lub 5 k.k.s., w innym zaś wypadku tj., gdy wystawienie nierzetelnej faktury nie godzi w żaden obowiązek podatkowy, a służy celom poza podatkowym (wyłudzenie kredytu, dotacji, doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem) wchodzi w grę kwalifikacja prawna z kodeksu karnego, w szczególności art. 271 § 1 k.k., ale także 297 k.k. czy 286 k.k. (uchwała SN z dnia 30 września 2003 r., I KZP 16/03; uchwała SN z dnia 30 września 2003 r., I KZP 22/03, wyrok SA w Katowicach z 25 maja 2012 r., II AKa 97/2012; wyrok SA w Wrocławiu z dnia 3 września 2009 r., II AKa 105/2009).

Z tych przyczyn warto odnieść się pokrótce do znamion czynu zabronionego z art. 271 § 1 k.k. Zgodnie z powołanym przepisem, poświadczenia nieprawdy dopuszcza się inna (obok funkcjonariusza publicznego) osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w tymże dokumencie nieprawdę – co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Przez poświadczenie nieprawdy należy rozumieć potwierdzenie okoliczności, które nie miały miejsca albo przekłamanie lub zatajenie okoliczności, które zaszły (M. Mozgawa, Komentarz do art. 271 Kodeksu karnego, Lex nr 9101). W wyniku poświadczenia nieprawdy sprawca uprawniony do wystawienia dokumentu tworzy dokument autentyczny, jednakże o treści nieprawdziwej w zakresie okoliczności mającej znaczenie prawne (postanowienie SN z dnia 8 listopada 2002 r., II KKN 139/01). Co do określenia okoliczność mająca znaczenie prawne, należy wskazać, że chodzi o taką, która wywołuje lub może wywołać skutki z punktu widzenia obowiązujących w czasie dokonania czynu przepisów, z jakiejkolwiek dziedziny prawa (wyrok SN z dnia 4 października 2004 roku, IV KK 213/04) w tym również do ustaw podatkowych oraz wynikających z nich praw i obowiązków podatników.

W artykule 271 § 2 k.k. ustawodawca zdefiniował uprzywilejowany typ przestępstwa poświadczenia nieprawdy – wypadek mniejszej wagi, który może zajść np. w przypadku niewielkiego znaczenia, jakie posiada określony dokument w obrocie prawnym lub faktu, że dokument zawierający poświadczenie nieprawdy nie został wykorzystany w obrocie prawnym. W § 3 określono typ kwalifikowany, z którym mamy do czynienia, gdy poświadczenie nieprawdy zostaje dokonane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

Co do zagrożenia karą – sprawca dopuszczający się poświadczenia nieprawdy w typie podstawowym (art. 271 § 1 k.k.) podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5; w wypadku mniejszej wagi – grzywnie albo karze ograniczenia wolności; jeżeli natomiast działa w warunkach typu kwalifikowanego, tj. w celu osiągnięcia korzyści – podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Poza analizowanym, de facto najczęstszym przypadkiem, w którym zbywca jest jednocześnie wystawcą faktury i sam ją wypełnia, możemy mieć do czynienia także z sytuacją, w której zbywca faktury nie jest jej wystawcą, ale sam ją wypełnia – wówczas w grę wchodzi odpowiedzialność karna za podrobienie dokumentu, a więc za czyn określony w art. 270 k.k. Co więcej, jeżeli wystawiona faktura ma służyć doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem lub na przykład uzyskaniu kredytu, wystawca naraża się na sankcje odpowiednio z art. 286 k.k. oraz 297 k.k., przy czym nie są wykluczone również inne przypadki.

Dokonując analizy zjawiska (przestępstwa) handlu fakturami, warto odnieść się do jego wykrywalności – zwłaszcza, że organy podatkowe są w tej materii niezwykle skuteczne. Rzeczone przestępstwo jest łatwe do wykrycia, głównie dzięki tzw. kontrolom krzyżowym, polegającym na prowadzeniu kontroli tej samej transakcji jednocześnie u sprzedawcy i nabywcy. Pewną ciekawostką jest, że już na podstawie niektórych elementów faktury można przypuszczać, iż jest ona fakturą pustą, mowa tu o przedmiocie transakcji – usługi, nietypowych kwotach, które odbiegają wartością od kosztów zwykle ponoszonych przez kontrolowany podmiot, sposobie płatności – gotówka.

Podsumowując, tak jak w przypadku nabycia, zbycie pustej (fikcyjnej) faktury stanowi przestępstwo. Sposób kwalifikacji zachowania sprawcy oraz rodzaj nałożonej na niego sankcji zależy przede wszystkim od tego, czy zbywca jest wystawcą faktury oraz celu, w jakim faktura została wystawiona. Rzeczone przestępstwo w odniesieniu do obydwu stron transakcji mającej za przedmiot fakturę jest niezwykle proste do ujawnienia, co w kontekście rodzaju i dolegliwości sankcji, czyni je nieopłacalnym.

Przeczytaj także część I artykułu na temat handlu fakturami.

MASZ PYTANIE?