Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo cywilne

»

Umowy

» Jak prawnie dokonać ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Przewłaszczenie na zabezpieczenie może być częścią umowy pożyczki na zakup samochodu

Jak prawnie dokonać przewłaszczenia na zabezpieczenie?

09.05.2016

Umowy

Przewłaszczenie na zabezpieczenie to umowa, na mocy której kredytobiorca przenosi na kredytodawcę własność rzeczy z obowiązkiem jej zwrotu w przypadku, gdy kredyt zostanie spłacony. Banki lub firmy leasingowe często udzielają środków finansowych pod takie zabezpieczenie. Jest ono wygodną alternatywą dla hipoteki w przypadku kredytów, których zabezpieczeniem są nieruchomości i wygodną formą, gdy zabezpieczeniem jest rzecz ruchoma.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie, obok hipoteki czy gwarancji bankowej stanowi aktualnie jeden z podstawowych sposobów zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych. Z uwagi jednak na brak legalnej definicji tej instytucji bywa ona rozumiana niejednolicie. Najczęściej możemy wyróżnić trzy stosunki prawne: wierzytelności, przewłaszczenia i powiernictwa. Pierwszy określa wierzytelność właściwą, która zostaje zabezpieczona; drugi określa proces samego zabezpieczenia tej wierzytelności poprzez przewłaszczenie; trzeci określa status przewłaszczonej rzeczy i postępowanie z nią. Zgodnie zdefinicją ze słownika języka polskiego PWN powiernictwo jest powierzeniem majątku lub prowadzeniem spraw jakiejś osobie lub instytucji. Na mocy tego ostatniego elementu zostają ustalone warunki, przy spełnieniu których właściciel rzeczy - kredytodawca, ma obowiązek przenieść własność rzeczy z powrotem na kredytobiorcę.

Element zabezpieczenia nie budzi wątpliwości. Jest to po prostu zabezpieczenie wierzytelności, które może być udzielone przez dłużnika lub osobę trzecią. Problemy powstają przy próbie zdefiniowania stosunku przewłaszczenia. Z funkcjonalnego punktu widzenia przewłaszczenie przypomina hipotekę lub zastaw, niemniej nie może być za takie uznane. Wynika to z zamkniętego katalogu praw rzeczowych, o którym mowa w art. 244 KC. Zgodnie z tym przepisem ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, hipoteka oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Ponieważ katalog jest zamknięty, nie ma podstaw do stosowania przepisów o zastawie czy hipotece do przewłaszczenia. Problematyczny jest też status rzeczy w okresie, kiedy stanowi ona zabezpieczenie. Zatem należy przybliżyć, czym jest czynność prawna prowadząca do przewłaszczenia rzeczy.

Przewłaszczenie jest zabezpieczeniem wierzytelności polegającym na przeniesieniu własności rzeczy, stanowiącej przedmiot zabezpieczenia, do majątku wierzyciela wraz z określeniem warunków zwrotnego przeniesienia własności po wykonaniu zabezpieczonego zobowiązania. Osoba, która dokonuje przewłaszczenia jest zainteresowana tym, by odzyskać przedmiot zabezpieczenia. Zatem umowa powinna zawierać także odpowiednie klauzule określające zakaz rozporządzania rzeczą przezwierzyciela, mimo że prawnie stanowi ona jego własność. Ograniczenie takie jest dopuszczalne i wynika wprost z art. 57 § 2 KC (uprawniony zobowiąże się do nierozporządzania prawem). Takie zobowiązanie się może być określone terminem lub zdarzeniem. Najczęściej spotykane jest postanowienie, zgodnie z którym wierzyciel może rozporządzić przedmiotem zabezpieczenia, jeżeli dłużnik nie jest w stanie spłacić długu lub jest w zwłoce ze znaczną ilością rat. Analogicznie, jeżeli dłużnik spłaci swoje zobowiązanie, to wierzyciel jest zobligowany zwrócić przedmiot zabezpieczenia poprzez zwrotnr przeniesienie prawa własności – jeżeli tego zaniecha lub rozporządził wcześniej tym przedmiotem, to odpowiada wobec dłużnika za niewykonanie zobowiązania i szkodę jaką poniósł (art. 471 KC).

Samo uregulowanie przewłaszczenia podlega woli stron, które mogą ułożyć stosunek prawny wedle własnego uznania – art. 3531 KC, czyli zgodnie z zasadą swobody umów. Pamiętać jednak należy o regulacjach ogólnych, które dotyczą przeniesienia własności. Ponieważ przedmiotem przewłaszczenia na zabezpieczenie mogą być zarówno nieruchomości jak i rzeczy ruchome, to możliwe są dwa warianty. Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia są rzeczy ruchome (np. samochód) to spłata długu powoduje wykonanie umowy i ziszczenie się warunku, na skutek czego, stosowniedo art. 155 § 1 KC, dojdzie to automatycznego powrotu własności rzeczy z wierzyciela na dłużnika. Jeżeli natomiast przedmiotem zabezpieczenia była nieruchomość, to taki automatyczny powrót będzie niemożliwy. Zgodnie z regulacją art. 157 KC przeniesienie własności rzeczy pod warunkiem jest niedopuszczalne. Wobec tego konieczne będzie sporządzenie dodatkowej umowy rozporządzającej nieruchomością. Stosowne zmiany powinny być też dokonane w księgach wieczystych.

Warto zwrócić uwagę, że zazwyczaj przedmiot umowy pozostaje w posiadaniu dłużnika. Ma to szerokie znaczenie gospodarcze. Nie byłoby wskazane, by wierzyciel odbierał dłużnikowi przedmiot, za pomocą którego ten uzyskuje dochód. Przykładem będzie sytuacja, kiedy bank pozostawia w posiadaniu dłużnika samochód, który jest przedmiotem przewłaszczenia, a za pomocą którego dłużnik prowadzi działalność gospodarczą. Rozwiązanie zawarte w art. 349 KC niweluje problem z art. 155 § 2 KC, który stanowi, że do przeniesienia własności rzeczy oznaczonych, co do gatunku wymagane jest przeniesienie posiadania (faktycznego władztwa).

Niewątpliwe przewłaszczenie na zabezpieczenie jest wygodnym sposobem na zabezpieczanie wierzytelności. Jej rosnącą rolę dostrzegają zarówno banki jak i pożyczkodawcy. Pomimo braku ustawowych regulacji tej umowy, istnieją przepisy, które wyraźnie stanowią możliwość stosowania przewłaszczenia – możemy je znaleźć np. w art. 101 Prawa Bankowego. Brak sztywnych regulacji co do formy umowy powoduje problem do określenia jednolitości tych umów.

 

MASZ PYTANIE?