Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Spadki

»

Zachowek

» Jak prawnie domagać się ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Jak prawnie domagać się zapłaty należnego zachowku?

12.02.2016

Zachowek

 Spadkodawca może swobodnie rozdysponować swoim majątkiem, w szczególności może sporządzić testament, w którym wskaże osobę lub osoby, które będą po nim dziedziczyć lub przyjąć, że porządek dziedziczenia ustawowego odpowiada jego woli i takiego testamentu nie sporządzać. Spadkodawca ma tzw. wolę testowania, więc może dojść do sytuacji, w której zupełnie obca osoba będzie powołana do dziedziczenia, a najbliższa rodzina spadkobiercy zostanie w testamencie pominięta. Aby osoby, które dziedziczyłyby na podstawie ustawy, a więc najbliższa rodzina zmarłego nie pozostały z niczym ustawodawca wprowadził instytucję zachowku.

Zachowek jest rodzajem zabezpieczenia finansowego, które przysługuje każdemu ustawowemu spadkobiercy, a więc przede wszystkim małżonkowi, dzieciom, w niektórych przypadkach wnukom lub rodzicom, jeśli spadkodawca sporządził niekorzystny dla nich testament lub darowizny za życia na rzecz spadkobierców ustawowych lub innych osób.

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego:„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). § 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Oznacza to, że uprawnienie do zachowku przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom zmarłego w wysokości kwoty będącej równowartością ułamka spadku spadkodawcy, jaką dziedziczyliby z ustawy (gdyby spadkodawca nie sporządził testamentu, nie dokonał darowizn ze swego majątku na rzecz osób trzecich - nie biorąc pod uwagę tych sprzed 10 laty przed otwarciem spadku). Zachowek przysługuje w wysokości 1/2 wartości udziału spadkowego, jaki przysługiwałby uprawnionemu w razie dziedziczenia ustawowego. Jeśli uprawnionym jest małoletni lub osoba trwale niezdolną do pracy to przysługuje mu zachowek w wysokości 2/3 wartości udziału spadkowego należnego przy dziedziczeniu ustawowym.

O zachowek można ubiegać się przed sądem wtedy, gdy osoba uprawniona (małżonek, dziecko, wnuk lub rodzic) została pominięta, a o uzupełnienie zachowku w sytuacji, gdy w testamencie została jej przepisana część spadku, ale jest ona mniejsza od należnej sumy tytułem zachowku.

Istnieją sytuacje, w których zachowek osobom wymienionym w art. 991 Kodeksu cywilnego nie przysługuje, a mianowicie gdy “uprawniony” odrzucił spadek lub zrzekł się dziedziczenia.

Odrzucenie spadku - może nastąpić tylko po śmierci spadkodawcy, spadek można odrzucić w terminie 6 miesięcy od powołania do spadku (od dnia śmierci spadkodawcy lub od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o śmierci spadkodawcy).

Zrzeczenie się spadku - może nastąpić tylko za życia spadkodawcy, należy zawrzeć umowę w tym przedmiocie w formie aktu notarialnego.

Zachowek nie przysługuje również spadkobiercom niegodnym. Zgodnie z art. 928 § 1 Kodeksu cywilnego spadkobierca może być uznany za niegodnego dziedziczenia, jeżeli:

1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Zainteresowany może żądać uznania danej osoby za niegodną składając pozew do sądu w terminie roku od dowiedzenia się o przyczynie niegodności i nie później niż w ciągu 3 lat od otwarcia spadku.

Nie ma uprawnienia do otrzymania zachowku małżonek spadkodawcy, jeśli orzeczono rozwód lub separację lub spadkodawca przed śmiercią złożył pozew o rozwód lub separację z jego winy i żądanie to było uzasadnione.

Prawa do zachowku nie mają także osoby wydziedziczone przez spadkodawcę w testamencie. Spadkodawca musi określić w testamencie przyczynę takiego wydziedziczenia. Przesłanki wydziedziczenia wskazuje art. 1008 Kodeksu cywilnego. Spadkodawca może wydziedziczyć osobę uprawnioną do zachowku, jeśli:

1)  wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Osoby uprawnione do zachowku mogą wnieść pozew o zachowek do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W pozwie należy wskazać wartość przedmiotu sporu, a więc kwotę, która nam przysługuje z majątku spadkodawcy. Jeżeli kwota ta nie przekracza 75 tys. zł właściwym do złożenia pozwu jest sąd rejonowy, natomiast, jeśli jest wyższa - sąd okręgowy. Od pozwu przysługuje opłata w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu. Uprawniony może domagać się zachowku tylko w terminie 5 lat od ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku.

Jeśli osoba od której domagamy się zachowku bądź uzupełnienia do zachowku nie uchyla się od jego zapłaty sprawę można załatwić polubownie bez przeprowadzania postępowania sądowego. Załatwienie sprawy w ten sposób jest o wiele tańsze, ponieważ nie będzie trzeba ponosić kosztów sądowych. W takim przypadku najlepiej udać się do notariusza i sporządzić odpowiednią umowę.

MASZ PYTANIE?