Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo cywilne

»

Umowy

» Jak prawnie odwołać ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Wręczenie prezentu.

Jak prawnie odwołać darowiznę?

29.12.2015

Umowy

Instytucję darowizny reguluje Kodeks cywilny w art. 888 § 1 „Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku”. Możemy zdecydować się na obdarowanie kogoś, gdy chcemy podzielić się naszą własnością, nie oczekując nic w zamian, ponieważ istotą umowy darowizny jest jej nieodpłatność. W ten sposób możemy przekazać należące do nas rzeczy, sumę pieniędzy, nieruchomość czy też zwolnić obdarowanego z ciążącego wobec nas długu. Przepis wskazuje na to, że zobowiązanym jest tutaj darczyńca (on musi poczynić pewne kroki, by doszło do wspomnianej darowizny), a jednocześnie mówi nam o tym, że mamy do czynienia z umową, a nie oświadczeniem woli jednej strony. Naturalnie nie można obdarować osoby, która się na to nie godzi – dlatego darowizna jest czynnością prawną dwustronną. Darczyńca składa oświadczenie zawierające zobowiązanie przeniesienia własności na obdarowanego, a obdarowany powinien oświadczyć, że darowiznę przyjmuje.


Czy po stronie obdarowanego pojawiają się jeszcze jakieś obowiązki w związku z przyjęciem darowizny?

Termin „bezpłatne świadczenie” w treści przepisu wskazuje na to, że darczyńca właściwie niczego nie może wymagać od osoby, którą obdarował. Jednakże zasady współżycia społecznego nakazują okazywać wdzięczność i szacunek wobec osoby, która wyświadczyła nam przysługę. Często wtedy używamy stwierdzenia: „Mam wobec Ciebie dług wdzięczności”. W  związku z tym w przypadku darowizny pojawia się moralny obowiązek wdzięczności obdarowanego wobec darczyńcy, który powinien polegać przynajmniej na zachowaniu się w odpowiedni sposób.

Zgodnie z przepisem art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego „Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności”.

Kodeks daje więc możliwość odwołania darowizny w uzasadnionych przypadkach. Należy pamiętać o tym, że nie każde niewłaściwe zachowanie wobec darczyńcy jest „rażącą niewdzięcznością”.

 Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17.11.2011 r., IV CSK 113/11:

 „Rażącą niewdzięczność w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. musi, więc cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Czynami świadczącymi o rażącej niewdzięczności obdarowanego są: odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia czy ciężkie znieważenia”.

Nie możemy mówić o rażącej niewdzięczności w przypadku czynów popełnionych nieumyślnie – bez zamiaru ich popełnienia, jak również w stosunku do drobnych czynów umyślnych, jeżeli nie wykraczają one poza zwykłe konflikty rodzinne w określonym środowisku.

Oceny dokonuje sąd na podstawie wszystkich okoliczności faktycznych danego przypadku.

Darczyńca może odwołać darowiznę, jeżeli doszło do rażącej niewdzięczności obdarowanego – nie może jednak tego uczynić, jeśli zdecydował się przebaczyć „niewdzięcznikowi”.

Uprawnionymi do odwołania darowizny po śmierci darczyńcy mogą być jego spadkobiercy, ale tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy.

Darowiznę można odwołać tylko w przeciągu roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania (darczyńca lub spadkobierca darczyńcy) dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Aby odwołać darowiznę należy w pierwszej kolejności złożyć obdarowanemu oświadczenie o odwołaniu na piśmie ze wskazaniem przyczyny odwołania i wezwać obdarowanego do zwrotu przedmiotu darowizny. Odwołanie darowizny rodzi obowiązek po stronie obdarowanego zwrotu przedmiotu darowizny. Przepisy Kodeksu cywilnego wskazują, że zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego: „kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”. Z powołanego przepisu wynika, że obdarowany ma obowiązek zwrócić darowiznę, a jeżeli zdążył ją międzyczasie sprzedać lub zniszczyć będzie musiał zapłacić darczyńcy jej równowartość.

Obdarowany powinien złożyć oświadczenie woli o zwrocie darowizny i wydać rzecz z powrotem.

Jeżeli przedmiotem darowizny była nieruchomość oświadczenie woli o zwrocie musi przybrać formę aktu notarialnego. W sytuacji gdy obdarowany sprzeciwia się i nie chce dokonać zwrotu można wystąpić na drogę sądową – wytoczyć powództwo o zobowiązanie obdarowanego do zwrotu darowizny. Po wydaniu wyroku przez sąd przedmiot darowizny ponownie stanowi własność darczyńcy. Jeżeli mimo orzeczenia darowizna nie powróciła do darczyńcy konieczne będzie wytoczenie kolejnego powództwa- tym razem o zwrot rzeczy, a w przypadku pieniędzy- powództwa o zapłatę.

Podsumowując, istnieje możliwość odwołania darowizny nawet już wykonanej. Może to nastąpić tylko, gdy mamy do tego uzasadnione podstawy (przesłanka rażącej niewdzięczności obdarowanego). Pomimo zaistnienia okoliczności uprawniających do zwrotu podarowanego przedmiotu nie zawsze łatwo możemy go odzyskać - proces może być długi i skomplikowany.

MASZ PYTANIE?