Porada prawna on-line

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Jak prawnie są chronione odmiany roślin?

Wysiew odmian roślin jest koordynowany przez odpowiednie przepisy prawa krajowego oraz regulacje prawa wspólnotowego. Każdy posiadacz gruntów rolnych ma obowiązek znać nazwę odmiany, którą wysiewa, a jeżeli korzysta z odmian, które są objęte wyłącznym prawem hodowcy, materiał siewny musi zostać zakupiony u licencjonowanego sprzedawcy. Nierzadko jednak rolnicy, z powodu braku czasu lub dostatecznej wiedzy ignorują te regulacje, dokonując zakupu odmian niewiadomego pochodzenia, narażając się w ten sposób na wystąpienie licznych chorób i degradacji gatunków.

Jak ubiegać się o ochronę odmiany, co musi zawierać wniosek?

W Polsce przepisy dotyczące ochrony odmian roślin reguluje ustawa z 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 843). Z definicji, za odmianę uznaje się zbiorowość roślin w obrębie botanicznej jednostki systematycznej najniższego stopnia. Aby można było mówić o przyznaniu wyłącznego prawa, odmiana musi przejawiać choć jedną właściwość, która odróżnia je od innych zbiorowości roślin, która nie ulega zmianie po rozmnożeniu.

Wyłączne prawo hodowcy do odmiany jest przyznawane przez Dyrektora Centralnego Ośrodka Badania Roślin Uprawnych na wniosek hodowcy. Wniosek złożony przez hodowcę musi zawierać: dane hodowcy, polską i łacińską nazwę rodzaju i gatunku rośliny, proponowaną nazwę, oznaczenie kraju odkrycia odmiany, oświadczenie czy odmiana jest modyfikowana genetycznie, informację na temat złożenia wniosku o ochronę w innym państwie, wskazanie czy hodowca zamierza korzystać w Polsce z prawa pierwszeństwa, kwestionariusz techniczny odmiany i potwierdzenie uiszczenia opłaty rejestrowej.

Po spełnieniu wymogów formalnych i uiszczeniu opłat, odmiana musi przejść tzw. badania OWT, które za pośrednictwem odpowiednich narzędzi i metodyki potwierdzają, czy odmiana spełnia warunki, tj. jest odrębna, wyrównana i trwała oraz posiada odpowiednią nazwę. Hodowca otrzymuje informację o przewidywanym terminie rozpoczęcia i zakończenia badań. Jest również zobowiązany do udzielenia  wszelkich niezbędnych informacji dotyczących odmiany, aby proces badań przebiegał poprawnie.

Niebagatelne znaczenie ma wybór odpowiedniej nazwy – tutaj obowiązują ścisłe regulacje umożliwiające zachowanie systematyki oraz jednolitego nazewnictwa w obrębie państw wspólnotowych.  Jeżeli podobne odmiany zostały już w przeszłości sklasyfikowane, nazwa odmiany zaproponowana przez hodowcę musi być taka sama lub podobna do tych, które występują na terytorium innych krajów – w szczególności jeśli odmiana jest już chroniona w innym państwie. Nazwa musi być unikatowa, nie nawiązywać do innych nazw w obrocie, nie może składać się z samych cyfr, ani zawierać wyrazu „odmiana” lub „odmiana mieszańcowa”. Odrzucenie nazwy nastąpi także w przypadku, gdy jest ona myląca i może wprowadzić w błąd co do jej wartości użytkowych, gdy narusza prawa do znaków towarowych lub gdy budzi powszechny sprzeciw. W takim przypadku hodowca ma 14 dni na zaproponowanie nowej nazwy.

Co gwarantuje wyłączne prawo ochrony odmiany?

Po wykonaniu badań OWT dyrektor Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych wydaje decyzję w sprawie przyznania bądź odrzucenia wyłącznego prawa i publikuje je w wydawanym co 2 miesiące diariuszu. Przyznanie wyłącznego prawa daje hodowcom możliwość osiągania dochodu z wytworzonych przez nich odmian roślin uprawnych poprzez osiąganie korzyści z opłat licencyjnych. W sytuacji, gdy odmiana została wytworzona i odkryta przez dwóch lub więcej hodowców w tym samym czasie, wówczas łącznie nabywają wyłączne prawo. Wyłączne prawo obejmuje: wytwarzanie lub rozmnażanie, przygotowanie do rozmnażania, oferowanie do sprzedaży, sprzedaż lub inne formy zbywania, eksport, import i przechowywanie materiału siewnego odmiany chronionej. Wyłączne prawo wchodzi w życie z dniem wydania decyzji o jego przyznaniu i trwa odpowiednio 30 lat (dla odmian winorośli, drzew oraz ziemniaka) oraz 25 lat (dla pozostałych odmian).

Co to oznacza dla rolników?

Każda osoba, która do wysiewania bądź sadzenia używa odmiany chronionej wyłącznym prawem ma obowiązek uiszczenia na rzecz hodowcy tzw. opłaty licencyjnej za korzystanie z wyłącznego prawa do danej odmiany. Wysokość takiej opłaty, jej sposób oraz termin uiszczenia ustalane są w umowie zawartej między hodowcą i posiadaczem gruntów rolnych. Hodowca, jeśli chce, może udzielić pełnej lub ograniczonej licencji innej osobie – np. sprzedawcy nasion. Hodowca może również udzielić takiej licencji kilku podmiotom, samemu również zachowując prawo do korzystania z prawa wyłączności, jeżeli w umowie licencyjnej nie określono inaczej. Natomiast osoba uprawiona do korzystania z licencji może udzielić dalszej licencji tylko po otrzymaniu pisemnej zgody hodowcy. Każdy, kto narusza wyłączne prawo ochrony podlega odpowiedzialności karnej, narażając się na karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

WAŻNE: Jeżeli posiadacz gruntów rolnych użytkuje gospodarstwo o powierzchnido 10 ha, wtedy może korzystać z materiału siewnego objętego wyłącznym prawem bez uiszczania opłaty na rzecz hodowcy.

Podsumowując…

W praktyce stosowanie ochrony odmian roślin pozwala na osiągnięcie długofalowych korzyści zarówno przez hodowców, jak i rolników. Warto podkreślić, że wprowadzenie prawa wyłączności pozwala na zminimalizowanie kosztów hodowli i zyskanie środków na dalszy rozwój gatunków. Dodatkowo, rolnicy, którzy korzystają ze sprawdzonych i przebadanych odmian, znacznie zmniejszają ryzyko chorób roślin oraz degradacji gatunków. Pytania dotyczące rozliczania się ze stosowania odmian chronionych, szczegółowych postanowień umów licencyjnych, postanowień przepisów prawa krajowego i wspólnotowego czy też wątpliwości formalnych dotyczących wniosku, można kierować do zespołu prawników z Jakprawnie.pl.

MASZ PYTANIE?