Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

»

Rodzice i dzieci

» Jak prawnie uregulowane ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Dziecko trzymające pluszowego misia.

Jak prawnie uregulowane jest pozbawienie władzy rodzicielskiej?

26.01.2016

Rodzice i dzieci

Władza rodzicielska to nie tylko prawa, ale również obowiązki wobec dziecka. Rodzic może zostać pozbawiony władzy rodzicielskiej w sytuacji, kiedy nadużywa swoich praw wobec dziecka lub nie wykonuje swoich obowiązków prawidłowo bądź z jakiegoś powodu nie może im podołać. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza jednak zakazu kontaktu z dzieckiem, rodzic nadal ma prawo kontaktów, a nawet więcej - jest do nich zobowiązany.

Władza rodzicielska przysługuje rodzicom dziecka od jego urodzenia, aż do pełnoletniości. Obejmuje ona pieczę nad dzieckiem, zarząd majątkiem dziecka, wychowanie dziecka z poszanowaniem jego godności i praw i reprezentowanie dziecka. Rodzice zobowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój swojego dziecka i przygotować dziecko do pracy odpowiedniej do jego uzdolnień. Mają obowiązek dostarczenia środków utrzymania dziecka. Władza rodzicielska powinna być wykonywana z uwzględnieniem dobra dziecka, tak jak tego wymaga interes społeczny. Jeżeli jest niewłaściwie sprawowana przez rodziców lub niezależnie od nich nie może być właściwie wykonywana, sąd może orzec o pozbawieniu, zawieszeniu lub ograniczeniu władzy rodzicielskiej.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej ma na celu wyłącznie ochronę interesów dziecka. Dla rodzica skutkuje jedynie brakiem możliwości podejmowania decyzji w sprawach dotyczących dziecka. Dziecko nadal jest uprawnione do otrzymywania alimentów od pozbawionego władzy rodzicielskiej rodzica, jak również do dziedziczenia po nim.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 111 § 1 wskazuje trzy przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej, którymi są:

➢ niemożność wykonywania władzy rodzicielskiej z powodu trwałej przeszkody;

➢ nadużywanie władzy rodzicielskiej;

➢ rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka.

Trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej

Trwałość przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej oznacza, że uniemożliwia ona sprawowanie władzy rodzicielskiej przez długi okres czasu lub czas, którego nie można ustalić według rozsądnego przewidywania (postanowienie SN z 2 czerwca 2000 r., sygn akt II CKN 960/2000). Przeszkoda ta nie musi być zawiniona przez rodzica, ponieważ uznaje się za taką przeszkodę również przewlekłą chorobę rodzica uniemożliwiającą wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jako przykłady trwałej przeszkody uznaje się również pobyt rodzica w zakładzie karnym w celu odbycia wieloletniej kary pozbawienia wolności czy wyjazd rodzica za granicę z jednoczesnym brakiem zainteresowania dzieckiem pozostawionym w kraju.

Nadużywanie władzy rodzicielskiej

Nadużywanie władzy rodzicielskiej przejawia się nagannym zachowaniem rodzica względem dziecka. Chodzi tutaj o zachowania demoralizujące takie jak: rozpijanie dziecka, nakłanianie do popełnienia przestępstwa. Nadużyciem władzy rodzicielskiej jest także znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad dzieckiem, molestowanie seksualne dziecka. Aby zakwalifikować zachowanie rodzica jako naganne nie musi być ono bezpośrednio wymierzone w dziecko, wystarczy, że na nie negatywnie oddziałuje. Przykładem może być spożywanie w nadmiarze alkoholu, awanturowanie się, przez które rodzic świadomie naraża dziecko na negatywne przeżycia, co jest oznaką braku troski (postanowienie SN z dnia 7 września 2000 r., sygn. akt I CKN 931/2000). Trzeba jednak pamiętać, że każdy przypadek jest inny i dlatego powinien zostać szczegółowo rozpoznany przez sąd.

Rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia z 19 czerwca 1997 r., sygn. akt III CKN 122/97 wskazał, iż rażące zaniedbywanie obowiązków to zaniedbywanie poważne lub wprawdzie zaniedbywanie o mniejszej wadze, lecz nacechowane nasileniem złej woli, uporczywością i niepoprawnością. Jako przykłady rażącego zaniedbywania obowiązków względem dziecka podaje się: nadużywanie alkoholu, uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, nieutrzymywanie kontaktów z dzieckiem, głodzenie, akceptacja przyjmowania przez dziecko używek itp.

Spośród trzech wymienionych przyczyn rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka jest najczęstszą przyczyną orzekania przez sąd pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Aby pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej należy złożyć wniosek do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich Sądu Rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkiwania dziecka. Wniosek może złożyć każda osoba, która ma interes prawny w rozstrzygnięciu. Przy złożeniu wniosku obowiązuje stała opłata w wysokości 40 zł. Postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców może zostać wszczęte także przez prokuratora. Sąd może orzec o pozbawieniu władzy rodzicielskiej również w wyroku orzekającym rozwód, separację czy unieważnienie małżeństwa rodziców.

Podkreślenia wymaga, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest równoznaczne z zerwaniem kontaktów z dzieckiem. Rodzic nie traci prawa do realizowania kontaktów, nie zwalnia to również  z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Warto zaznaczyć, że władza rodzicielska nie jest odbierana na zawsze. Jeżeli ustały przyczyny jej odebrania i rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej będzie potrafił to wykazać przed sądem – sąd może mu władzę rodzicielską przywrócić.

MASZ PYTANIE?