Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo pracy

» Jak prawnie uregulowany ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Jak prawnie uregulowany jest zakaz konkurencji w prawie pracy?

28.01.2016

Prawo pracy

W ostatnim czasie pracodawcy coraz częściej zabezpieczają interesy swojego przedsiębiorstwa, podpisując z pracownikami umowy o zakazie konkurencji. Jest to, ogólnie rzecz ujmując, zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej zarówno w ramach samodzielnej działalności jak i zakaz podejmowania zatrudnienia u konkurencji. Umowa o zakazie konkurencji może obowiązywać w trakcie trwania stosunku pracy lub po jego ustaniu.

Pracodawca może zaproponować podpisanie umowy o zakazie konkurencji w każdym czasie trwania stosunku pracy z pracownikiem, niekoniecznie musi to mieć miejsce na etapie przyjmowania do pracy. Odmowa pracownika podpisania umowy o zakazie konkurencji ze względu na interesy pracodawcy może stać się podstawą do wypowiedzenia umowy o pracę. Zakaz konkurencji powinien być dokładnie określony w umowie. Pracownik musi wiedzieć, jaka działalność jest uznawana przez jego pracodawcę za konkurencyjną. Umowa taka powinna zawierać: rodzaje działalności konkurencyjnej, terytorium obowiązywania i czas trwania zakazu konkurencji. Umowa o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy może być odpłatna, ale nie musi. Inaczej jest w przypadku umowy o zakazie konkurencji trwającej po ustaniu stosunku pracy, ta musi być odpłatna. Strony ustalają wysokość odszkodowania za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej, jednak nie może być ono niższe niż 25% wynagrodzenia pracownika otrzymywanego w czasie trwania stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji.  Odszkodowanie wypłacane jest, co do zasady dopiero po zakończeniu obowiązywania zakazu konkurencji, ale ustawodawca wskazuje, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby było wypłacane w ratach. Zakaz konkurencji na czas po ustaniu stosunku pracy może mieć miejsce jedynie w odniesieniu do pracowników mających dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. W umowie takiej pracodawca musi określić: zakres zakazu konkurencji, termin trwania i wysokość odszkodowania dla pracownika.

Zakaz konkurencji przestaje obowiązywać, jeśli pracodawca nie wywiązuje się z obowiązku wypłaty odszkodowania lub ustały przyczyny, które uzasadniały jego wprowadzenie.

Skutki naruszenia zakazu konkurencji przez pracownika:

➢            W czasie trwania stosunku pracy:

Jeśli pracodawca poniósł szkodę z powodu naruszenia zakazu konkurencji przez pracownika, skutkuje to odpowiedzialnością materialną pracownika określoną w Kodeksie pracy. Kolosalne znaczenie odgrywa fakt, czy do naruszenia zakazu konkurencji przez pracownika doszło nieumyślnie czy umyślnie. Za nieumyślne naruszenie odpowiada do wysokości trzykrotności swojego miesięcznego wynagrodzenia w dniu wyrządzenia szkody niezależnie od tego, w jakiej wysokości szkodę poniósł pracodawca. W przypadku winy umyślnej pracownik odpowiada za szkodę w pełnej wysokości. Pracodawca musi udowodnić, że pracownik złamał zakaz konkurencji i z tego powodu poniósł szkodę, musi także wykazać wysokość tej szkody. Powyższe oznacza, że na pracodawcy spoczywa tzw.  ciężar dowodu.

Wynikiem naruszenia zakazu konkurencji w trakcie trwania zatrudnienia  może być również wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi i co istotne, może to nastąpić nawet, nawet jeśli strony stosunku pracy nie zawarły umowy o zakazie konkurencji. Zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej wynika  bowiem z obowiązku dbania przez pracownika o interesy pracodawcy i powstrzymywania się od działań mogących naruszyć jego dobro. Powyższy pogląd potwierdza także orzecznictwo Sądu Najwyższego, który stwierdził: “Podjęcie przez pracownika działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy uzasadnia wypowiedzenie mu umowy o pracę zarówno wtedy, gdy pracownik prowadził ją wbrew umowie o zakazie konkurencji, jak również wtedy, gdy takiej umowy strony stosunku pracy nie zawarły” (por. wyrok SN z 1 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 218/98, OSNAPiUS 1999/15/480).

➢            Po ustaniu stosunku pracy:

Jeśli pracownik naruszy zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy zobowiązany jest do zwrotu pracodawcy wypłaconego mu odszkodowania za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej. Były pracodawca ma prawo dochodzić od byłego pracownika także odszkodowania za wyrządzoną szkodę w wysokości całkowitej, a więc zarówno wyrównania strat jak i zwrotu utraconych korzyści, które osiągnąłby gdyby nie wyrządzono szkody. Można także zamieścić w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy określenie kary umownej za nieprzestrzeganie umowy o zakazie konkurencji. W tym przypadku nawet jeśli pracodawca nie poniesie szkody z powodu naruszenia zakazu konkurencji, będzie miał prawo do otrzymania od pracownika całej sumy przewidzianej w umowie tytułem kary umownej.

Zarówno pracodawcy jak i pracownikowi powinno zależeć na dobrej pozycji zakładu pracy na rynku. Pracodawcy zabezpieczają swoje interesy podpisywaniem z pracownikami umów o zakazie konkurencji, aby nie narażać przedsiębiorstwa na ewentualne straty. Umowy o zakazie konkurencji powinny być przestrzegane w trakcie trwania stosunku pracy, a jeżeli to przewidują także po zakończeniu współpracy przez określony czas. Warto uważnie przeczytać taką umowę, aby wiedzieć, jakiej działalności nie wolno nam podejmować, ponieważ nawet nieumyślne złamanie zakazu konkurencji może wiązać się z odpowiedzialnością finansową.

MASZ PYTANIE?