Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

»

Separacja

» Jak prawnie zmienia się ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Postać kobiety na tle morza o zachodzie słońca.

Jak prawnie zmienia się sytuacja małżonków wskutek orzeczenia separacji?

03.03.2016

Separacja

Orzeczenie separacji nie ma tożsamych skutków, jakie ponosi za sobą orzeczenie rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Z jednej strony bowiem małżeństwo nadal trwa, jednak sytuacja małżonków pozostających w separacji ulega diametralnej zmianie.

Zgodnie z art. 54 § 1 k.r.o., orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. W takim przypadku wyłączona będzie m.in. możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi w trybie art. 787 i 7871 k.p.c. – skoro bowiem główną przesłanką nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności jest istnienie wspólności majątkowej małżeńskiej w dacie orzekania i wydania postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności, to skutek separacji w postaci zniesienia tejże wspólności wyłącza zastosowanie przepisu art. 787 k.p.c. Powstanie ustroju rozdzielności majątkowej następuje w chwili uprawomocnienia się orzeczenia o separacji, w związku z czym nie sposób przypisywać mu mocy wstecznej. Ustrój wprowadzony przez przepis art. 54 § 1 k.r.o. jest ustrojem przymusowym i jest skuteczny wobec wszystkich (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

Stosownie do art. 43 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Gdy spadkodawca wystąpił o orzeczenie separacji, z takim żądaniem mogą wystąpić jego spadkobiercy. Zgodnie z przepisem art. 515 § 1 k.r.o. w razie śmierci jednego z małżonków, wyrównanie dorobków następuje między jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z żądaniem zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków m.in. wtedy, gdy spadkodawca wystąpił o orzeczenie separacji. Dla skorzystania przez spadkobierców z w/w uprawnień, nie ma znaczenia, czy spadkodawca występował o orzeczenie separacji w procesie, czy w postępowaniu nieprocesowym, a także czy spadkodawca zmarł w toku postępowania o separację czy też po jej prawomocnym orzeczeniu (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

Orzeczenie separacji między małżonkami oznacza, iż nastąpił rozkład pożycia tzn. ustały więzi uczuciowe, fizyczne i gospodarcze, a zatem nie można mówić o rodzinie w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2008 r., IV SA/Po 321/07). Nie mniej jednak prawo do zasiłku pogrzebowego przysługuje na podstawie art. 77 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, także w razie śmierci małżonka pozostającego w separacji w rozumieniu art. 614 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2012 r., I UZP 8/11).

Zgodnie z art. 9351 Kodeksu cywilnego przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji tj. od chwili uprawomocnienia się orzeczenia ustanawiającego separację między małżonkami. Nadto zgodnie z art. 940 k.c. małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione. Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Z uwagi na istniejący węzeł małżeński małżonkowie pozostający w separacji ulegają wyłączeniu z kręgu osób zdolnych do pełnienia roli świadka przy sporządzeniu testamentu – zgodnie z art. 957 k.c.

Orzeczenie separacji powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków, wymienionych w art. 24, 28, 29 i 30 k.r.o., dotyczących wspólnego rozstrzygania o istotnych sprawach rodziny, przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, działania w sprawach zwykłego zarządu, solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

W przypadku orzeczenia separacji nie ma zastosowania przepis art. 6801 k.c. regulujący małżeńską wspólność najmu lokalu mieszkalnego – jeżeli więc do nawiązania stosunku najmu doszło po prawomocnym orzeczeniu separacji, lokal taki nie będzie przedmiotem małżeńskiej wspólności najmu (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693 i opracowania tam powołane).

Konsekwencją separacji jest wyłączenie domniemania pochodzenia dziecka od męża matki, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji – zgodnie z art. 62 § 1 k.r.o. Dziecko urodzone po upływie 300 dni od orzeczenia separacji traktowane jest jak dziecko pozamałżeńskie, w związku z czym matce dziecka i dziecku przysługuje legitymacja czynna w sprawie o ustalenie ojcostwa (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

Orzeczenie separacji powoduje ustanie możliwości przysposobienia wspólnego przez małżonków pozostających w separacji, powierzenia im wspólnego sprawowania opieki oraz wspólnego wykonywania zadań rodziny zastępczej (A. Sylwestrzak, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 152351).

W razie orzeczenia separacji, w odróżnieniu od sytuacji istniejącej po orzeczeniu rozwodu, zgodnie z art. art. 614 § 5 k.r.o. nie znajduje zastosowania art. 59 k.r.o., wprowadzający uproszczony tryb powrotu do poprzedniego nazwiska, o ile na skutek małżeństwa uległo ono zmianie (A. Sylwestrzak, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 152351).

MASZ PYTANIE?