Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo pracy

»

Czas pracy

» Jak prawnie został ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek nastawia zegarek.

Jak prawnie został uregulowany dyżur pracownika?

29.01.2016

Czas pracy

Kodeks pracy w art. 1515 § 1 określa, że pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawiania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (dyżur). Zobowiązanie pracownika do pełnienia dyżuru poza godzinami pracy powinno być uzasadnione interesami pracodawcy i nie może naruszać prawa pracownika do nieprzerwanego odpoczynku dobowego i tygodniowego. Kiedy dyżur jest czasem pracy pracownika, a kiedy jako praca w godzinach nadliczbowych?

Dyżury pracownicze możemy podzielić na pełnione w zakładzie pracy lub innym wyznaczonym przez pracodawcę miejscu i dyżury pełnione w domu (tzw. dyżury domowe, pod telefonem). W zależności od tego, z jakim dyżurem mamy do czynienia, różnie kształtują się prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy:

dyżur w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę - czas pełnienia takiego dyżuru nie jest wliczany do czasu pracy pracownika, przysługuje mu jednak czas wolny równy długości dyżuru. Gdy pracodawca nie ma możliwości udzielenia czasu wolnego, pracownikowi za czas dyżuru przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną. Jeśli przy ustalaniu warunków wynagradzania nie została wyodrębniona stawka godzinowa lub miesięczna (np. jest wynagradzany prowizyjnie), to pracownikowi przysługuje 60% wynagrodzenia. Gdy podczas sprawowania dyżuru, pracownik wykonywał pracę, to czas ten wlicza się do czasu pracy, a pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, jeśli praca podczas dyżuru przypadała na okres przekraczający normy czasu pracy.

dyżur pełniony w domu - podczas pełnienia dyżuru pracownik może dowolnie dysponować swoim czasem, ale jednocześnie nie może podejmować czynności wyłączających gotowość do pracy. Nie może zatem wprawić się w stan nietrzeźwości, jak też oddalać znacznie od miejsca, w którym miałby się stawić na wezwanie pracodawcy. Mimo to, nie przysługują mu żadne uprawnienia w związku z pełnieniem tego dyżuru. Jeśli jednak podczas pełnienia dyżuru musiał świadczyć pracę, to czas jej świadczenia wliczany jest do czasu pracy, a pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.

Pracownik może również odebrać czas wolny za przepracowane godziny nadliczbowe  w tym samym wymiarze, a jeśli z propozycją udzielenia czasu wolnego za dyżur pracownika wystąpi pracodawca, czas wolny udzielany jest w wymiarze o połowę wyższym niż liczba godzin nadliczbowych przepracowanych na dyżurze (2 godziny nadliczbowe dają 3 godziny czasu wolnego).

Pracodawca musi pamiętać o tym, że czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego, w którym pracownik może zregenerować swoje siły fizyczne i psychiczne. Kodeks pracy wyróżnia okres odpoczynku:

  • dobowego - którego podstawowy wymiar wynosi 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku;
  • tygodniowego-  wynoszącego co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku (powinien przypadać w niedzielę).

Nie można zobowiązać pracownika do pozostawania w gotowości do pracy przez całą dobę.  Biorąc pod uwagę podstawowy wymiar czasu pracy - 8 godzin na dobę - maksymalny czas dyżuru może wynosić 5 godzin na dobę (24h-8h-5h = 11h dobowego odpoczynku). Jeśli okresy odpoczynku nie zostaną zachowane, pracownik może dochodzić swoich praw przed Sądem Pracy. Pracodawcy za naruszenie przepisów o czasie pracy grozi grzywna w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Inaczej został uregulowany dyżur pracowników służby zdrowia. Na gruncie art. 98 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. 2015 poz. 618 z późn. zm.) pracownicy wykonujący zawód medyczny i posiadający wyższe wykształcenie, zatrudnieni w podmiocie leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne mogą zostać zobowiązani do pozostawania w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych. Za każdą godzinę pozostawania w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych przysługuje wynagrodzenie w wysokości 50% stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego. Tzw. dyżur medyczny jest wliczany do czasu pracy pracownika medycznego, który za czas jego pełnienia ma prawo do wynagrodzenia z dodatkiem jak za pracę w godzinach nadliczbowych.

Podsumowując powyższe rozważania, pracodawca może nas zobowiązać do pozostawania w gotowości do pracy poza normalnymi godzinami pracy.  Pełnienie dyżuru na polecenie pracodawcy stanowi obowiązek pracownika wynikający ze stosunku podporządkowania.  Generalnie czas pełnienia dyżuru w domu  nie jest wliczany do czasu pracy pracownika i nie przysługuje mu w związku z samym pełnieniem dyżuru żadna rekompensata. Czas wolny w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru lub stosowne wynagrodzenie przysługują jedynie, jeśli pracownik świadczył w tym czasie pracę.

MASZ PYTANIE?