Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

»

Odszkodowanie

» Jaki jest termin na ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

kalendarz

Jaki jest termin na żądanie odszkodowania?

03.04.2017

Odszkodowanie

W prawie cywilnym zasadą jest to, że każde roszczenie z upływem określonego przepisami czasu ulega przedawnieniu. Przedawnienie oznacza, że nie można skutecznie domagać się przed sądem danego roszczenia. Jeśli przeciwnik procesowy podniesie zarzut przedawnienia (a najpewniej to uczyni), sąd najprawdopodobniej oddali powództwo. Z tego właśnie względu niezmiernie istotna jest znajomość terminu przedawnienia oraz momentu, od którego przedawnienie zaczyna bieg. W sprawach dotyczących odszkodowania termin przedawnienia reguluje art. 4421 Kodeksu cywilnego. Termin przedawnienia jest bardzo zróżnicowany w zależności od typu czynu powodującego szkodę.

Czyny niedozwolone

Czyn niedozwolony (delikt) to taki czyn, który powoduje szkodę. Deliktem jest także działanie zwierzęcia lub innej osoby (dziecka) powodująca szkodę – w takim wypadku prawo reguluje, kto jest odpowiedzialny za szkodę wynikłą z deliktu. Przykładami deliktu są: zarysowanie samochodu sąsiada przez kilkuletnie dziecko, zniszczenie rabatki sąsiada przez psa, przypadkowe oblanie w kawiarni płaszcza innego klienta, stłuczenie porcelany w sklepie itd.

Zgodnie z § 1 powołanego przepisu roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Oznacza to, że jeśli poszkodowany od momentu wystąpienia szkody wie, kto jest jej sprawcą, może domagać się odszkodowania w terminie lat trzech. Jeśli natomiast sprawca szkody jest nieznany, termin trzyletni zaczyna się biec od dnia dowiedzenia się przez poszkodowanego o tym, kto jest sprawcą. Bezwzględną granicą przedawnienia jest termin dziesięcioletni liczony od dnia zdarzenia wywołującego szkodę. Z powyższego wynika, że jeśli po upływie dziesięciu lat od zdarzenia wywołującego szkodę poszkodowany dowie się kto był sprawcą, nie będzie mógł skutecznie domagać się odszkodowania, gdyż pozwany sprawca najprawdopodobniej podniesie zarzut przedawnienia, który najpewniej zostanie uwzględniony przez sąd. Jak wskazuje orzecznictwo sądowe: „(…) jeżeli chodzi o spełnienie warunków rozpoczęcia biegu przedawnienia z art. 4421 § 1 k.c., to poszkodowany powinien w swoich sprawach zachować się w sposób zapobiegliwy i dołożyć starań o uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia przesłanek odpowiedzialności za doznaną szkodę i rozpoczęcie biegu przedawnienia nie może być uzależnione wyłącznie od tego, kiedy poszkodowany zechce zająć się daną sprawą, jak również, że jeżeli chodzi o dowiedzenie się o szkodzie, to wystarczy powzięcie przez poszkodowanego wiadomości o samym zaistnieniu szkody, a nie informacji na temat jej medycznych aspektów, rozmiarów szkody czy trwałości następstw.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 lipca 2016 r. sygn. akt: I ACa 265/16).

Zbrodnie i występki

Drugim typem czynów powodujących szkodę są przestępstwa, czyli zbrodnie i występki. Bardzo często się zdarza, że efektem przestępstwa jest szkoda, w tym szkoda na osobie. Przykładami przestępstw wywołujących szkodę są: kradzież, zniszczenie mienia, pobicie, zabójstwo, zgwałcenie, rozbój. Sprawca przestępstw ponosi odpowiedzialność dwojakiego rodzaju: karną za popełnione przestępstwo oraz odpowiedzialność odszkodowawczą. Odpowiedzialność odszkodowawcza to odpowiedzialność np. za naruszenie dóbr osobistych, koszty leczenia, rentę, zadośćuczynienie za śmierć ofiary przestępstwa itd. Podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej są przepisy Kodeksu cywilnego. W konsekwencji sprawca przestępstwa może mieć wytoczone dwie sprawy: karną za przestępstwo i cywilną o odszkodowanie.

Termin przedawnienia został określony w § 2 omawianego przepisu i wynosi dwadzieścia lat od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W zakresie kwalifikowania spraw o odszkodowanie związane ze skutkami wypadku drogowego warto  zacytować fragment Uchwały 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2013 r. o sygn. akt: III CZP 50/13: „Roszczenie pokrzywdzonego o naprawienie szkody, wynikłej ze zbrodni lub występku, wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono (art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 109a ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 392 ze zm.), przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c.

Szkoda na osobie

Ważnym wyjątkiem od opisanych powyżej reguł przedawnienia jest przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za szkody na osobie, zgodnie z § 3 omawianego przepisu przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Szkoda na osobie małoletniej

Drugi wyjątek dotyczy roszczenia osoby małoletniej o odszkodowanie za szkody na osobie. Zgodnie z § 4 omawianego przepisu przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Może się zdarzyć, że poszkodowany wniesie sprawę o odszkodowanie po upływie wyżej wskazanych terminów i sprawca szkody podniesie w toku postępowania tzw. zarzut przedawnienia. W takiej sytuacji jedyną drogą dla poszkodowanego jest wykazanie, że zarzut przedawnienia został podniesiony w sposób naruszający zasady współżycia społecznego. Jak wskazuje orzecznictwo sądowe: „Aby w danym wypadku można było przyjąć, że podniesienie zarzutu przedawnienia jest nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego, musi zostać w szczególności wykazane, iż bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego może mieć zwłaszcza czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia.” (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2000 r. sygn. akt: III CKN 522/99).

Roszczenie odszkodowawcze nie jest łatwe do wykazania, w szczególności jeśli upłynął już termin przedawnienia. W razie jakichkolwiek trudności w dochodzeniu odszkodowania lub analizie, czy doszło do przedawnienia roszczenia, zapraszamy do skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej prawników jakprawnie.pl.

MASZ PYTANIE?