Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

» Jakie są prawne ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Jakie są prawne przesłanki zawarcia małżeństwa wyznaniowego o skutkach cywilnych?

28.06.2016

Prawo rodzinne

Przepisy dotyczące małżeństwa zostały uregulowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przeszłości osoby chcące zawrzeć małżeństwo w formie cywilnej i  wyznaniowej były zmuszone do przeprowadzenia dwóch ceremonii: jednej w Urzędzie Stanu Cywilnego, w obecności urzędnika i drugiej - w świątyni swojego wyznania, w obecności duchownego. W tamtym czasie zawarcie związku według prawa wewnętrznego kościoła lub związku wyznaniowego nie niosło ze sobą żadnych konsekwencji na gruncie prawa cywilnego. Instytucja małżeństwa wyznaniowego niosącego ze sobą skutki cywilno-prawne została wprowadzona do polskiego prawodawstwa na mocy Konkordatu podpisanego 28 lipca 1993 roku pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską.

Czym jest małżeństwo w formie wyznaniowej?

Małżeństwo zawarte w formie wyznaniowej, określane prawnie jako małżeństwo konkordatowe, pozwala na zawarcie małżeństwa w formie kanonicznej przy jednoczesnym wywarciu takich samych skutków, jakie prawnie wywołuje zawarcie małżeństwa zgodnie z prawodawstwem polskim. Aby jednak tak się stało, należy spełnić trzy warunki:

  • Pomiędzy stronami nie może być przeszkód do zawarcia małżeństwa określonych w prawodawstwie polskim,

  • Strony muszą podpisać zgodne oświadczenie woli, że wyrażają chęć zawarcia związku kanonicznego, który będzie niósł ze sobą również skutki cywilne,

  • Fakt zawarcia małżeństwa musi zostać wpisany do akt stanu cywilnego i przekazany w ciągu 5 dni od zawarcia małżeństwa (w przypadku wyjątkowych okoliczności, tzw. siły wyższej termin ten może ulec przedłużeniu).

Jakie wyznania pozwalają na zawarcie związku wyznaniowego w Polsce?

Obecnie w Polsce funkcjonuje 11 takich kościołów i wspólnot wyznaniowych: Kościół katolicki (rzymskokatolicki, grekokatolicki, ormiański, neounicki), Kościół Ewangelicko-Augsburski, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Kościół Polskokatolicki w RP, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Starokatolicki Mariawitów, Grupy wyznaniowe żydowskie, Kościół Ewangelicko-Reformowany, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny oraz Kościół Zielonoświątkowy.

Jakie mogą być przeszkody zawarcia małżeństwa wyznaniowego?

Według prawa polskiego związku małżeńskiego nie może zawrzeć osoba ubezwłasnowolniona, upośledzona czy chora psychicznie. Małżeństwo nie może być zawarte przez rodzeństwo, krewnych lub powinowatych w linii prostej oraz przez przysposabiającego i przysposobionego. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że poszczególne związki wyznaniowe dysponują swoim katalogiem przeszkód i w przypadku zawierania małżeństwa wyznaniowego należy spełnić wymagania stawiane zarówno przez prawo cywilne jak i prawo danego wyznania lub kościoła.

Przykładowo, w przypadku wyznania rzymskokatolickiego, będącego najpopularniejszym wyznaniem w Polsce, katalog przeszkód jest znacznie bardziej rozbudowany i obejmuje m.in.: impotencję, przyjęcie święceń, śluby czystości, uprowadzenie dla zawarcia małżeństwa, zabicie poprzedniego małżonka. Kościół rzymskokatolicki również inaczej podchodzi do kwestii zawarcia ponownego związku małżeńskiego. Dopuszcza tutaj trzy wyjątki:

  • Przywilej Pawłowy – dotyczy osób, które zawarły małżeństwo, ale potem przyjęły wyznanie chrześcijańskie. Przywilej dopuszcza zawarcie ponownego małżeństwa, jeśli małżonek, który się nie nawrócił jest przeszkodą w wypełnianiu praktyk religijnych, bądź chce odejść z tego względu,

  • Przywilej Piotrowy – osoba żyjąca w poligamii lub poliandrii po przejściu na chrześcijaństwo może zawrzeć związek małżeński z jednym ze swoich dotychczasowych małżonków, bądź z zupełnie inną osobą,

  • Różne wyznania chrześcijańskie – gdy jedna osoba jest katolikiem, a druga chrześcijaninem innego wyznania, należy ubiegać się o dyspensę oraz sprecyzować, że potomstwo będzie wychowane w wierze katolickiej. W przeciwnym wypadku kościół uznaje takie małżeństwo za niegodziwe.

W przypadku zawierania małżeństwa przez osoby o odmiennej wierze (np. muzułmanin i katolik) należy uzyskać dyspensę od biskupa. Nie ma również możliwości zawarcia związku po raz kolejny, w innym obrządku.

Dokąd sięga ingerencja prawa państwa, a dokąd związku wyznaniowego?

Ma tutaj zastosowanie zasada dualizmu porządków prawnych. Odwołując się do przykładu kościoła katolickiego, orzekanie o ważności bądź nieważności małżeństwa kanonicznego należy do władz kościelnych, podobnie jak inne kwestie uregulowane przez kodeks prawa kanonicznego. Instytucje państwowe, w szczególności sądy, zachowują natomiast prawo do orzekania w kwestiach małżeńskich w zakresie skutków określonych przez prawo cywilne.

Jak zawrzeć małżeństwo wyznaniowe ze skutkami cywilnymi?

Pierwszym krokiem jest zdobycie zaświadczenia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa oraz oświadczeń w sprawie nazwisk małżonków i ich dzieci. W tym celu należy udać się do dowolnego urzędu stanu cywilnego, niezależnie od miejsca zameldowania. Według nowych przepisów nie należy już przedstawiać odpisów aktu urodzenia, a zaświadczenie jest ważne przez sześć miesięcy.

Duchowny przyjmuje złożenie zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, sporządzonego w urzędzie stanu cywilnego, a następnie pisemnie zaświadcza, że oświadczenia zostały złożone w jego obecności przy zawieraniu małżeństwa. Zaświadczenie to musi być podpisane przez małżonków, duchownego i dwóch pełnoletnich świadków. Oba zaświadczenia duchowny musi przekazać do USC w terminie 5 dni roboczych od zawarcia małżeństwa. W przypadku zawarcia związku małżeńskiego w sobotę, będzie to najpóźniej piątek.

Małżeństwo uznaje się za zawarte, gdy kobieta oraz mężczyzna, podlegający wewnętrznemu prawu związku wyznaniowego złożą oświadczenia woli dotyczące zawarcia związku małżeńskiego, które podlega prawu polskiemu. Kolejną przesłanką jest sporządzenie aktu małżeństwa przez kierownika USC. Jeżeli te warunki są spełnione, małżeństwo jest zawarte w chwili złożenia oświadczenia woli w obecności duchownego.

Procedura zawarcia małżeństwa o podwójnym skutku w Polsce została znacznie uproszczona. Wątpliwości może jedynie budzić sytuacja, gdy małżonkowie mają odmienne wyznania lub gdy zachodzi konieczność orzekania o rozwodzie bądź nieważności małżeństwa. Wszystkie te niejasności można skonsultować z wykwalifikowaną grupą prawników kierując pytanie do zespołu Jakprawnie.pl.

 

MASZ PYTANIE?