Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Administracyjne

» Konstytucja - czy na ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Flagi Unii Europejskiej i Polski.

Konstytucja - czy na pewno najważniejsze źródło prawa w Polsce?

11.02.2016

Administracyjne

Pojęcie źródeł prawa jest bardzo rozległe i ciężko stworzyć jego jednoznaczną definicję. Najczęściej przyjmuje się, iż jest to zbiór aktów regulujących sytuację prawną na danym terenie. Mają one charakter generalny i abstrakcyjny. Oznacza to, iż dany akt prawny obejmuje te osoby, które spełniają określone cechy, a ponadto, iż opisane sytuacje mają charakter niejednostkowy. Jak te rozważania mają się w stosunku do Konstytucji?

Konstytucja RP i jej pozycja wśród aktów prawnych

Obecną Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej uchwalono dnia 2 kwietnia 1997 r. Została następnie zatwierdzona na drodze ogólnokrajowego referendum z dnia 25 maja 1997 r. Złożona jest z preambuły i 243 artykułów ujętych w 13 rozdziałach.

Równocześnie, obowiązuje pewna hierarchia aktów prawnych, na której szczycie stoi właśnie Konstytucja. Oznacza to, iż żaden akt prawny nie może z nią być sprzeczny. Ponadto, kolejne akty prawne powinny mieć charakter rozwijający – co oznacza, iż mają za cel poszerzać  i uszczegóławiać normy zapisane w Konstytucji.

Obecna piramida ważności przedstawia się następująco:

  • Konstytucja,
  • Ratyfikowane umowy międzynarodowe, prawo unijne, ustawy, rozporządzenia z mocą ustaw wydawane w czasie trwania stanu wojennego,
  • Rozporządzenia wykonawcze,
  • Akty prawa miejscowego.

Zatem, czy zmienia się pozycja Konstytucji po przystąpieniu do struktur UE?

Nie. Jak wynika z powyższych rozważań, Konstytucja znajduje się przed ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Jednakże pewne wątpliwości pojawiły się w związku z opinią Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który podkreśla wyższość prawa unijnego nad krajowym. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2005 r w sprawie o sygn. akt K 18/04, utrzymano zasadność przekonania o nadrzędności Konstytucji w obszarze suwerenności kraju. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wytłumaczył, że Konstytucja, jako akt suwerennej woli Narodu, nie może zostać zmieniona bądź uchylona przez fakt powstania nieusuwalnych sprzeczności z prawem europejskim. Orzeczenie to jest niezmiernie istotne, gdyż Europejski Trybunał Sprawiedliwości wyraził odmienne przekonanie w wyroku z dnia 17 grudnia 1970 r. w sprawie 11-70 uznając, że przepisy stanowione przez organy Unii to nowy, nadrzędny system prawa. TK orzekając zgodnie z zapisami Konstytucji przypomniał, że akty prawa unijnego jako ratyfikowane umowy międzynarodowe podlegają konstytucyjnej kontroli. To orzeczenie dało możliwość ochrony suwerenności Polski, na której straży ma stać nie kto inny, jak Trybunał Konstytucyjny.

Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się także na temat pozycji Polski i prawa polskiego w  systemie unijnym. Traktat akcesyjny jako umowa międzynarodowa w rozumieniu art. 90 ust. 1 Konstytucji oznacza przekazane Unii Europejskiej tylko niektórych kompetencji na mocy Traktatu Ateńskiego. Co więcej, Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, iż Państwa Członkowskie to suwerenne podmioty, które występują jako strony Traktatów założycielskich, co skutkuje uznaniem, że sama Unia Europejska nie jest stroną tego kontraktu. Ponadto, ratyfikacja norm prawa europejskiego następuje w sposób samodzielny w każdym państwie członkowskim na podstawie swych norm konstytucyjnych, a co istotne dysponują one prawem ich wypowiedzenia w trybie i na warunkach regulowanych w Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z 23 maja 1969 r.

Opinia TK znajduje potwierdzenie także w samym Traktacie akcesyjnym.

W przypadku powstania sprzeczności krajowy ustrojodawca ma prawo w sposób indywidualny rozwiązać powstałe rozbieżności. Jeżeli kazus tego wymaga, mamy różne sposoby jego rozwiązania. Przede wszystkim należałoby rozważyć decyzję albo o zmianie Konstytucji, albo o spowodowaniu zmian w regulacjach wspólnotowych, albo – ostatecznie – o wystąpieniu z Unii Europejskiej. Decyzję tę winien podjąć suweren, którym jest Naród Polski, lub organ władzy państwowej, który w zgodzie z Konstytucją może Naród reprezentować.

Podsumowując, mimo przystąpienia do UE, Konstytucja nadal zostaje najwyższym i najważniejszym aktem prawnym na terenie kraju. W przypadku wystąpienia sprzeczności należy rozważyć kilka możliwości – począwszy od prób wpłynięcia na zmianę międzynarodowych wytycznych, a skończywszy na podjęciu decyzji o wystąpieniu z organizacji.

MASZ PYTANIE?