Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

»

Dobra osobiste

» Ochrona dóbr osobistych

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

dziewczyna

Ochrona dóbr osobistych

06.06.2016

Dobra osobiste

Dobra osobiste są zagadnieniem prawnym trudnym do zdefiniowania. Jest to jeden z tych obszarów prawa, w którym kluczowe kryteria nie są zobiektywizowane. Czy jednak da się zdefiniować dobra osobiste? W jaki sposób są one chronione?

Odpowiedź na pierwsze z tych pytań jest niejednoznaczna. Z jednej bowiem strony, w tekstach źródłowych podawane są definicje dóbr osobistych, a z drugiej strony przyjmuje się, że nie da się precyzyjnie, jednoznacznie i wyczerpująco zdefiniować pojęcia dóbr osobistych ani też stworzyć ich katalogu. Nie czyni tego także Kodeks cywilny. Przyjmuje się jednak, w sposób bardzo ogólny, iż dobra osobiste są wartościami o charakterze niemajątkowym, związanymi z osobowością człowieka, uznanymi powszechnie w społeczeństwie. Mają charakter niezbywalny i osobisty.

Kodeks cywilny przewiduje jednak przykładowe wyliczenie dóbr osobistych człowieka. Są to jego zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. W orzecznictwie niejednokrotnie wyróżnia się nadto inne dobra osobiste, takie jak prawo do prywatności, prawo do kultu osoby zmarłej, więzi rodzinne i poszanowanie życia rodzinnego.

Co jednak ciekawe, dobra osobiste przysługują nie tylko osobom fizycznym, ale pewne dobra przysługują także osobom prawnym. W orzecznictwie wskazuje się, że „ochrona dóbr osobistych osoby prawnej obejmuje w zasadzie dobra związane z jej funkcjonowaniem i zapewniające jej niezakłócone działanie, w szczególności takie jak jej nazwa (firma), znak towarowy, opinia handlowa, tajemnica korespondencji. Dobrem osobistym osoby prawnej jest też jej dobre imię rozumiane jako dobra sława, marka, renoma, ugruntowana pozycja. Wykluczone natomiast zostało przypisywanie osobie prawnej dóbr osobistych, które związane są z posiadaniem sfery odczuć, takich jak np. godność. Podkreślić należy, iż ochrona dóbr osobistych osoby prawnej zależy jedynie od obiektywnie stwierdzonego faktu naruszenia jej dóbr osobistych działaniem bezprawnym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białegostoku z dnia 06.11.2015, sygn. akt I ACa 585/15).  

W razie zagrożenia dobra osobistego przez cudze działanie można żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Bezprawność jest jednym z trzech elementów koniecznych do stwierdzenia naruszenia dobra osobistego obok wykazania istnienia dobra osobistego i zaistnienia jego naruszenia. Sama zaś bezprawność polega na tym, iż dane działanie jest sprzeczne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Jest to więc pojęcie szersze niż „naruszenie przepisów”, bowiem ocena bezprawności polega nie tylko na badaniu niezgodności z prawem, ale także z zasadami współżycia społecznego.

W razie naruszenia dobra osobistego można także żądać, aby osoba, która się tego dopuściła, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w tym w szczególności, aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Naruszenie dobra osobistego może skutkować powstaniem szkody majątkowej lub niemajątkowej. Szkody niemajątkowe polegają na tym, iż pokrzywdzony doznaje negatywnych skutków w sferze fizycznej (np. uszkodzenie ciała) lub psychicznej (np. stres, urazy psychiczne), które choć nie prowadzą do uszczerbku majątkowego, to narażają poszkodowanego na negatywne konsekwencje zachowania sprawcy. Tutaj nie mówimy o odszkodowaniu, a o zadośćuczynieniu, które ma w pewnym sensie wynagrodzić poniesioną krzywdę. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. „Odpowiedniość” tej sumy nie jest opisana w żadnym akcie prawnym, w związku z czym „ostateczne ustalenie, jaka konkretnie kwota jest odpowiednia z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 03.11.2015 r., sygn. akt V ACa 440/15). Jak przyjmuje orzecznictwo „posłużenie się przez ustawodawcę (…) pojęciem odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia, wskazuje, iż określenie jej wymiaru zostało pozostawione sędziowskiej ocenie opartej na analizie całokształtu okoliczności wskazujących i określających rzeczywisty wymiar krzywdy spowodowanej umyślnym naruszeniem dobra osobistego” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20.10.2015 r., I ACa 929/15).

Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona również szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, co oznacza, że należy wykazać zdarzenie, które doprowadziło do szkody, szkodę oraz związek przyczynowy. Szkodą o charakterze majątkowym mogą być koszty zakupu leków, dojazdów do lekarzy, opłaty medyczne za wizyty prywatne.

Możliwe jest jednoczesne dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia, co zresztą dość często ma miejsce w przypadku naruszenia dóbr osobistych.

Podsumowując powyższe rozważania należy zauważyć, iż zagadnienie prawne dotyczące ochrony dóbr osobistych jest dziedziną bardzo szeroką i mocno ukierunkowaną na praktykę, a dochodzenie roszczeń w tych sprawach nie należy do najłatwiejszych.  

MASZ PYTANIE?