Porada prawna on-line

Artykuły

» Odpowiedzialność ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Kalendarz.

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. Część I – charakter i zakres przedmiotowy, przedawnienie roszczeń

29.02.2016

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje należność główną, odsetki od należności głównej (przysługujące od spółki), odsetki zwykłe oraz koszty postępowania sądowego prowadzonego przeciwko spółce, a także koszty postępowania egzekucyjnego umorzonego z powodu bezskuteczności egzekucji.

Artykuł 299 Kodeksu spółek handlowych reguluje kwestię odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. Źródła tejże, należy poszukiwać w konstrukcji samej spółki – a ściślej – w powierzeniu uprawnienia do prowadzenia spraw spółki wyłącznie członkom zarządu, z wyłączeniem wspólników (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462).

Powołany przepis wskazuje, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za jej zobowiązania. Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody. Przepis art. 299 k.s.h. nie narusza przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu – chociażby zawartych w ustawie z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe i naprawcze lub ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa.

W teorii niezwykle problematyczne okazuje się ustalenie charakteru odpowiedzialności członków zarządu – w przypadku, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. W doktrynie i judykaturze ściera się kilka poglądów – najpopularniejsze odnoszą się do odszkodowawczego i gwarancyjnego charakteru, choć nieodosobniona jest także trzecia koncepcja – wskazująca na charakter represyjny w/w odpowiedzialności (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462). Mogłoby się wydawać, że spory teoretyków, z punktu widzenia praktyki mają nikłe znaczenie – jest jednak zgoła odmiennie, bowiem charakter przedmiotowej odpowiedzialności wpływa na kwestie takie jak chociażby termin przedawnienia czy właściwość sądu. I tak, zaaprobowanie przeważającego w judykaturze poglądu o odszkodowawczym charakterze odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. – skutkuje przyjęciem art. 4421 Kodeksu cywilnego jako podstawy rozstrzygania w materii przedawnienia roszczeń z tegotytułu(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2004 r. IV CK 176/02, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 301/07, uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08); a tym samym oznaczapoddanie tychże trzyletniemu terminowi przedawnienia, z zastrzeżeniem art. 4421 § 2 k.c. – odnoszącego się do dwudziestoletniego terminu przedawnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2014 r., II CSK 582/13).

Z koncepcją gwarancyjnego charakteru odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. wiąże się stanowisko przyjmujące 10 – letni termin przedawnienia roszczeń wobec członków zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2007 r., V CSK 55/07).

Prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym okres przedawnienia roszczeń przeciwko członkowi zarządu jest taki, jaki wynika z właściwości zobowiązania, a więc taki jak przeciwko spółce, przed uzyskaniem wobec niej tytułu wykonawczego (A. Kappes, Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o., Warszawa 2009).

W ocenie autorki niniejszego opracowania, z uwagi na niejednolite stanowisko orzecznictwa, z tzw. ostrożności procesowej, warto przyjąć termin krótszy – trzyletni, pozwoli to bowiem uchronić się przed skutecznym podniesieniem przez pozwanego zarzutu przedawnienia.

Termin przedawnienia roszczeń wobec członków zarządu spółki z o.o. rozpoczyna bieg od momentu uzyskania przez wierzyciela świadomości, że wyegzekwowanie długu od spółki jest niemożliwe(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2007 r., II CSK 417/06, wyrok  Sądu Najwyższego  z dnia 18 lutego 2015 r., I CSK 9/14). Przy czym uważa się, że stan ów istnieje, co do zasady, od dnia bezskuteczności egzekucji wierzytelności, objętej prawomocnym tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko spółce – zwykle bowiem wówczas, gdy egzekucja wierzytelności okazuje się bezskuteczna, wierzyciele spółki dowiadują się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08). Informacja o bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce nie musi wiązać się jedynie z doręczeniem postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego – równie dobrze może wynikać z każdego dowodu wskazującego na to, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie zobowiązania dochodzonego w drodze powództwa z art. 299 k.s.h.(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., I ACa 1098/11, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2015 r., I CSK 9/14). Bieg terminu przedawnienia roszczenia z art. 299 § 1 k.s.h. należy liczyć od dnia dowiedzenia się przez powoda (wierzyciela spółki) o wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego, o ile z treści tego postanowienia wynika oczywisty brak majątku spółki na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 301/07, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2010 r., V CSK 30/10). Przed dniem wystąpienia bezskuteczności egzekucji z majątku spółki nie może rozpocząć się bieg przedawnienia roszczenia wobec członków zarządu (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462).

Charakter odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. wpływa także na kwestię określenia właściwości sądu. W doktrynie i judykaturze nie ma zgodności co do tego, czy sprawa o roszczenia dochodzone na podstawie przepisu art. 299 k.s.h. jest sprawą gospodarczą (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462) czy cywilną (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1994 r., III CZP 140/94); jak również co do tego, czy pozew przeciwko członkowi zarządu powinien być wnoszony do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania członka zarządu (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462, M. Rodzynkiewicz, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 10054), czy może na podstawie siedziby spółki, co ma wynikać z art. 298 k.s.h. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1995 r., III CZP 120/95).

Przedmiotowa odpowiedzialność członków zarządu obejmuje należność główną, odsetki od należności głównej (przysługujące od spółki) oraz koszty postępowania sądowego prowadzonego przeciwko spółce (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462 i opracowania tam powołane). Odpowiedzialność ta obejmuje również koszty postępowania egzekucyjnego umorzonego z powodu bezskuteczności egzekucji (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 118/06), przy czym od kosztów postępowania nie nalicza się odsetek (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi  z dnia 29 stycznia 2014 r., I ACa 972/13).

Problematyczną kwestią na gruncie art. 299 k.s.h. są odsetki. Niewyegzekwowane odsetki za zwłokę objęte tytułem wykonawczym (wyrokiem, nakazem zapłaty) mogą być objęte roszczeniem dochodzonym na podstawie art. 299 k.s.h. powinny być jednak zsumowane i wyrażone kwotowo (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2002 r., IV CKN 793/2000, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2005 r., III CK 678/2004). Czym innym są jednak odsetki za zwłokę przysługujące od spółki, a czym innym odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia przysługujące od pozywanego członka zarządu, liczone na podstawie art. 481 k.c. od kwoty dochodzonej na podstawie art. 299 k.s.h. W wyroku z 7 grudnia 2006 r., o sygn. akt III CSK 219/2006 Sąd Najwyższy wskazał, że na zakres odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. składają się przynajmniej trzy elementy: tzw. należność główna, odsetki za opóźnienie spółki i odsetki zwykłe. Druga kategoria odsetek – odsetki zwykłe, należą się powodowi (wierzycielowi spółki) od członków zarządu, zgodnie z art. 481 k.c., tj. od chwili wymagalności, ustalonej stosownie do treści art. 455 k.c., stanowiącego, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Nie ulega zatem wątpliwości, że aby móc żądać odsetek zwykłych, za opóźnienie pozwanego, należy uprzednio wezwać go do zapłaty należności określonej w oparciu o art. 299 k.s.h. Dopiero po bezskutecznym upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu, wierzyciel spółki może, zgodnie z art. 481 k.c., żądać odsetek za opóźnienie w jego spełnieniu.

Zobacz także część II artykułu na temat odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o.

Zobacz także część III artykułu na temat przesłanek odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o.

Po więcej informacji na temat spółek, zapraszamy na blog prawny.

MASZ PYTANIE?