Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Spółki

»

Społka z o.o.

» Odpowiedzialność ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Kalkulator na kartce papieru z wykresem.

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. Część III – przesłanki odpowiedzialności

25.07.2016

Społka z o.o.

Ustalenie przewidzianej w art. 299 § 1 k.s.h. przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu.

Dla przyjęcia odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. wystarczy spełnienie przesłanek określonych w §. 1. tegoż przepisu. Zastosowanie innych przesłanek – wymienionych w § 2 następuje dopiero w toku obrony i dotyczy wyłącznie podmiotów odpowiadających za zobowiązania spółki, których egzekucja okazała się bezskuteczna (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462 i opracowania tam powołane). Wierzyciel dochodzący roszczenia na podstawie art. 299 k.s.h. musi zatem wykazać istnienie zobowiązania spółki oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce.

Sąd Najwyższy w uchwale z 15 czerwca 1999 r., sygn. akt III CZP 10/99, sformułowanej jeszcze na gruncie Kodeksu handlowego – jednak zachowującej aktualność w obecnych warunkach – wskazał, że wierzyciel nie może pozwać członka zarządu spółki bez uprzedniego uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce (podobnie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., I CK 160/02, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2005 r., V CK 129/05). Powód dochodząc roszczenia na zasadzie art. 299 k.s.h., winien zatem legitymować się tytułem wykonawczym (wyrokiem, nakazem zapłaty) wydanym przeciwko spółce, wyjątkiem będzie przypadek, gdy uzyskanie tytułu jest niemożliwe z uwagi na utratę bytu prawnego spółki w związku z wykreśleniem z rejestru (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2013 r., IV CSK 660/12). Jednocześnie warto pamiętać, że brak prawomocnego tytułu wykonawczego przysługującego wobec spółki, skutkował będzie koniecznością przedstawienia w toku postępowania przeciw członkowi zarządu, stosownych dowodów istnienia wierzytelności – takim dowodem może np. być zatwierdzona lista wierzytelności sporządzona dla potrzeb prowadzonego względem spółki postępowania upadłościowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2014 r., II CSK 790/13).

Bezskuteczność egzekucji rozumie się powszechnie jako niebudzącą wątpliwości nieściągalność wierzytelności od samej spółki – stan, w którym okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że spółka nie posiada majątku, z którego mogłoby nastąpić zaspokojenie należności wierzyciela. Ustalenie przewidzianej w art. 299 § 1 k.s.h. przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2007 r., I ACa 781/06). Dowodami bezskuteczności egzekucji mogą być m.in.: postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462 i opracowania tam powołane); postanowienie komornika o umorzeniu postępowania na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., IV CSK 335/10, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2012 r., I ACa 1332/11); wynik zobowiązania spółki do wyjawienia majątku w trybie art. 913 i n. k.p.c.(A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462 i opracowania tam powołane); sprawozdanie finansowe spółki, wskazujące, że majątek spółki nie wystarcza na pokrycie wierzytelności przysługującej osobie dochodzącej roszczenia od członków zarządu (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462 i opracowania tam powołane)W niektórych przypadkach bezskuteczność egzekucji może być wykazana na przykład przez powołanie się na negatywne wyniki egzekucji prowadzonej przeciw spółce przez innych wierzycieli (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1954 r., III C 454/53, wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 18 stycznia 1994 r., I ACr 1024/93). Bezskuteczność egzekucji musi się jednakże odnosić się do całego majątku spółki, a nie tylko do jego części(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2010 r. II CSK 372/09, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2015 r., II CSK 402/14).

Dla stwierdzenia realizacji przesłanki bezskuteczności egzekucji nie bez znaczenia pozostają okoliczności istniejące po stronie wierzyciela. Jeżeli wierzyciel mógł skutecznie uzyskać zaspokojenie swoich roszczeń, a przez zaniechanie doprowadził do bezskuteczności egzekucji, wówczas należy uznać, że nie wykazał, iż egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2007 r., V CSK 315/07). Przykładem jest sytuacja, gdy wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona umową przewłaszczenia, nie podjął, mając taką możliwość, skutecznych działań w celu zaspokojenia się z rzeczy objętych tą umową (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2011 r., II CSK 95/11). Jeżeli wierzyciel chce skorzystać z odpowiedzialności członków zarządu, musi zatem udowodnić, że wykazał odpowiedni stopień staranności i zapobiegliwości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2013 r., I ACa 303/13). Do wyegzekwowania należności od członka zarządu może bowiem dojść jedynie wtedy, gdy wierzyciel nie uzyska zaspokojenia z majątku spółki, jednak nie wówczas, gdy do zaspokojenia nie doszło w wyniku niepodjęcia w stosownym czasie postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce przez wierzyciela, pomimo iż przeprowadzenie takiego postępowania było możliwe i istniała realna szansa wyegzekwowania należności od dłużnej spółki (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2014 r., I ACa 1099/13). Co istotne, ciężar dowodu, iż taka egzekucja byłaby efektywna, spoczywa na dłużniku tj. pozwanym członku zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2014 r., III CSK 70/13).

Warto pamiętać, że bezskuteczność egzekucji nie zawsze jest stanem trwałym, niezmiennym. Może bowiem ulegać zmianie i to nawet po prawomocnie zakończonym, bezskutecznym postępowaniu egzekucyjnym – jako konsekwencja zmiany sytuacji majątkowej spółki. Z tych przyczyn zgodnie z art. 316 k.p.c. rozstrzygając o odpowiedzialności członków zarządu, sąd winien brać pod uwagę stan istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2006 r., V CSK 319/06). Jeżeli bowiem po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji okaże się, że wierzyciel może uzyskać zaspokojenie od spółki z o.o. będącej dłużnikiem, to wówczas brak jest podstaw dla stwierdzenia, że zachowuje on prawo do żądania zaspokojenia od członków zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2008 r., III CSK 12/08).

Zobacz także część I artykułu na temat odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o.

Zobacz także część II artykułu na temat odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o. o wyłączeniu odpowiedzialności.

Po więcej informacji na temat spółek, zapraszamy na blog prawny.

MASZ PYTANIE?