Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Spadki

»

Dziedziczenie ustawowe

» Odpowiedzialność za ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Odpowiedzialność za długi spadkowe po nowelizacji

Do dnia 18 października 2015 r. niezłożenie oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku skutkowało przyjęciem go wprost. Po tej dacie skutkiem zaniedbania spadkobiercy jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Co te terminy oznaczają i co maja wspólnego z odpowiedzialnością za długi spadkowe, dowiecie się z niniejszego artykułu.

Zgodnie z Księgą IV kodeksu cywilnego terminem dziedziczenia określa się wejście spadkobiercy w sytuację prawną zmarłego (spadkodawcy), a więc nabycie praw i obowiązków majątkowych, których podmiotem był spadkodawca. Istnieją dwa tytuły powołania do dziedziczenia: testament i ustawa. W dziedziczeniu testamentowym krąg spadkobierców wyznacza wola spadkodawcy. Dziedziczenie ustawowe ma miejsce, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu, testament jest nieważny bądź osoby powołane do dziedziczenia nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami testamentowymi. Przy dziedziczeniu (zarówno testamentowym jak i ustawowym) należy pamiętać, że w skład spadku wchodzą prawa majątkowe (aktywa), jak i obowiązki majątkowe (pasywa). Pasywa nie obejmują tylko długów zmarłego, które w chwili jego śmierci istniały, ale obejmują także długi powstałe po jego śmierci lub w związku z jego śmiercią wymienione w art. 922 § 3 k.c., który stanowi:.

„do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej”

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, którą jest zazwyczaj śmierć spadkodawcy. Jednakże nie możemy tutaj mówić o definitywnym nabyciu, dzieje się tak z mocy prawa, a więc nie jest wymagana wiedza ani wola spadkobiercy. Nabycie to ma charakter niejako tymczasowy, ponieważ spadkobierca może złożyć w tym przedmiocie stosowne oświadczenie do sądu bądź notariusza.

Wyróżniamy trzy sposoby zachowania się spadkobiercy, który dowiedział się o powołaniu do dziedziczenia:

  1. Przyjęcie proste – oświadczenie o przyjęciu spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe, co oznacza, że odpowiada za nie bez ograniczeń całym swoim majątkiem.

  2. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza - przyjęcie spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe, spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Nie oznacza to, że możliwość dochodzenia długu od spadkobiercy ograniczona jest jedynie do przedmiotów pochodzących ze spadku, możliwe jest dochodzenie jego zapłaty z całego majątku spadkobiercy, ale jedynie do wartości stanu czynnego spadku określonego w inwentarzu.

  3. Odrzucenie spadku – spadkobierca zostaje wyłączony od dziedziczenia tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Należy tutaj wspomnieć o art. 1022 k.c., zgodnie z którym spadkobierca powołany do spadku zarówno z mocy testamentu jak i z mocy ustawy może spadek odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć jako spadkobierca ustawowy.

W świetle poprzednio obowiązujących przepisów, bardzo istotne było posiadanie przez spadkobiercę wiedzy w temacie konieczności złożenia oświadczenia w kwestii przyjęcia lub odrzucenia spadku. Brak takiej wiedzy lub zlekceważenie konieczności podjęcia pewnej aktywności po powzięciu informacji o nabyciu spadku mógł skutkować poważnymi konsekwencjami finansowymi.

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Mamy tutaj do czynienia z terminem zawitym. Termin zawity to termin prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. a więc brak złożenia stosownego oświadczenia w ciągu sześciu miesięcy był jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Wyjątkiem były jedynie sytuacje, gdy spadkobiercą była osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych, osoba, co do której istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia albo osoba prawna. W takich przypadkach brak złożenia oświadczenia w terminie skutkował przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosił odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Natomiast od chwili przyjęcia lub niezłożenia w terminie sześciu miesięcy żadnego oświadczenia ponosił odpowiedzialność z całego swego majątku. Wiązało się to niejednokrotnie z niesprawiedliwą stratą dla spadkobiercy. Szczególne w przypadku, gdy długi spadkodawcy przewyższały wartość odziedziczonego majątku.

31 marca 2015 r. Prezydent podpisał nowelizację prawa cywilnego z dnia 20 marca 2015 r. (Dz.U.2015.539) istotnie zmieniającą regulacje dotyczące odpowiedzialności za długi spadkowe. Teraz nieznajomość prawa nie będzie miała tak radykalnych skutków dla spadkobierców jak dotychczas. Ochrona została rozszerzona i nie obejmuje już tylko osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, osób co do których istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia i osób prawnych.

Nowe rozwiązania, które weszły w życie 18 października 2015 r. mają chronić wszystkich spadkobierców przed niespodziewaną odpowiedzialnością za długi spadkowe zmarłego. W świetle obecnie obowiązujących przepisów spadkobierca, który nie złoży oświadczenia o odrzuceniu spadku lub przyjęciu wprost w terminie sześciu miesięcy ponosi ograniczoną odpowiedzialność za długi, a więc nie złożenie oświadczenia jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nowelizacja wprowadza również zmianę w kwestii ustalania stanu majątku spadkowego. Dotychczas spisu inwentarza dokonywał komornik sądowy, co wiązało się z kosztami dla spadkobiercy. Po zmianie ustawy spadkobiercy mogą sami składać w sądzie lub u notariusza wykaz inwentarza według wzoru ustalonego przez Ministra Sprawiedliwości.

 

MASZ PYTANIE?