Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Spółki

»

Społka z o.o.

» Okoliczności uwalniające ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Biznesmen zbierający pieniądze do worka z napisem "dług" (rysunek)

Okoliczności uwalniające od odpowiedzialności za zobowiązania spółki 299 k.s.h. Część I – uwagi ogólne, zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie

17.08.2016

Społka z o.o.

Członek zarządu spółki z o.o. może uwolnić się od odpowiedzialności na zasadzie art. 299 k.s.h., jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 roku).

Stosownie do art. 299 § 2 k.s.h. członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jeżeli wykaże, że:

we właściwym czasie doszło do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo

- mimo iż nie doszło we właściwym czasie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, to doszło do tego nie z jego winy, albo

- mimo, że nie doszło we właściwym czasie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu), to wierzyciel spółki nie poniósł z tego tytułu szkody.

Ciężar dowodu wskazanych wyżej okoliczności spoczywa na osobie pozwanej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 321/12). Odpowiedzialności członka zarządu nie uchyla umowa łącząca członków zarządu co do sposobu kierowania sprawami spółki, w szczególności ustalony umownie podział czynności; tego rodzaju umowa ma znaczenie tylko wewnątrzorganizacyjne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 446/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2012 r., I ACa 462/11). Podejmując się pełnienia funkcji członka zarządu, dana osoba powinna posiadać elementarną wiedzę o sprawach spółki, w tym sprawach finansowych, obowiązek ten istnieje także wówczas, gdy w ramach podziału obowiązków między członków wieloosobowego zarządu jeden lub część członków dopuści do pozbawienia ich faktycznego wpływu na zarządzanie spółką (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2012 r., II FSK 1714/10). Odpowiedzialności członków zarządu określonej w art. 299 k.s.h. nie powinno wyłączać postępowanie likwidacyjne, w przypadku, gdy co prawda zobowiązanie stało się wymagalne lub powstało w toku likwidacji spółki, lecz nie powstałoby, gdyby pozwani członkowie zarządu wystąpili z wnioskiem o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 r., II CSK 322/06). Członkowie zarządu spółki z o.o. mogą kwestionować istnienie, a także wysokość długu spółki, którego spłaty domagają się od nich wierzyciele (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2007 r. V CSK 55/07).

Członek zarządu spółki z o.o. może uwolnić się od odpowiedzialności na zasadzie art. 299 k.s.h., wykazując, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe. Jednocześnie, osoba ta nie musi wykazywać, że to ona wystąpiła z przedmiotowym wnioskiem – wystarczy, że zgłoszenie to nastąpiło we właściwym czasie. Członek zarządu może zatem powołać się na zgłoszony we właściwym czasie wniosek pochodzący chociażby od innych członków zarządu (A. Kidyba, Komentarz do art. 299 Kodeksu spółek handlowych, Lex nr 484462 i opracowania tam powołane). Odpowiedzialność wynikająca z art. 299 k.s.h. zostaje wyłączona także w przypadku złożenia przez członka zarządu spółki z o.o. samodzielnego wniosku o ogłoszenie upadłości – w warunkach obowiązującej reprezentacji łącznej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., II CSK 255/08). Do wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu nie wystarczy jednak samo wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie odpowiedniego postępowania – konieczne jest rzeczywiste wszczęcie tego postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1997 r., III CKN 65/97). Powyższe wyklucza sytuację, w której członek zarządu uwalnia się od odpowiedzialności z art. 299 k.s.h., gdyż wprawdzie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, ale nie w celu jak największego zaspokojenia wierzycieli, ale po to jedynie, ażeby zyskać na czasie i wydatkować cały majątek spółki, zaciągając przy tym długi, co do których wiadome było, że nie będzie możliwa ich spłata.

Zgodnie z art. 21 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 roku dłużnik był obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Od dnia 1 stycznia 2016 roku termin ten wynosi 30 dni. Przesłanką złożenia wniosku w przedmiocie ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Zgodnie z art. 11 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 roku dłużnik uznawany jest za niewypłacalnego, jeżeli utraci zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, przy czym domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekroczyło trzy miesiące. W odniesieniu do osób prawnych albo jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, o stanie niewypłacalności będzie można mówić także wtedy, gdy zobowiązania pieniężne tychże przekroczą wartość ich majątku, a stan ten utrzymywał będzie się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle wykładni art. 299 § 2 k.s.h. ugruntowany jest pogląd, iż użyte w tym przepisie określenie właściwy czas winno się odczytywać z uwzględnieniem treści art. 21 Prawa upadłościowego oraz art. 299 k.s.h., a także celu postępowania upadłościowego, jakim jest ochrona wierzycieli spółki przed konsekwencjami pozbawienia ich możliwości zaspokojenia roszczeń. Właściwym czasem na zgłoszenie wniosku jest moment, w którym wprawdzie wszystkich wierzycieli nie da się już zaspokoić, ale istnieje jeszcze majątek spółki pozwalający na przynajmniej częściowe zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym oraz poniesienia kosztów postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2000 r., III CK 55/03, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2004 r., IV CK 148/04). Czasem właściwym nie jest więc moment, gdy dłużnik przestał już całkowicie spłacać swoje długi i nie ma majątku do ich zaspokojenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2014 r., I ACa 395/14, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r. II CSK 480/13).

Ustalając, kiedy ziściły się przesłanki do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, nie należy kierować się subiektywnym przekonaniem członków zarządu o spodziewanej, przyszłej sytuacji finansowej spółki, lecz kryteriami obiektywnymi dotyczącymi rzeczywistej sytuacji finansowej spółki – z tej przyczyny konieczne może okazać się przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2011 r. I CSK 574/10, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 3 kwietnia 2015 r., I ACa 886/14).

MASZ PYTANIE?