Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

» Pełnomocnictwa w prawie ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek podpisujący dokument.

Pełnomocnictwa w prawie cywilnym – ogólne i szczególne

04.05.2016

Cywilne

Pełnomocnictwo jest formą przedstawicielstwa, którą ustawodawca przewidział dla strony postępowania lub stosunku prawnego tak, by ta nie musiała działać samodzielnie w przypadku, gdy nie chce lub nie może tego zrobić. Teoria reprezentacji, która leży u podstaw pełnomocnictwa zakłada, iż wykonywanie pełnomocnictwa polega na wykonywaniu działań w imieniu mocodawcy i na jego rzecz. Mówiąc więc prościej – wszystkie skutki działania pełnomocnika obciążają jego mocodawcę.

Powyższe założenie istnieje jednak tylko wtedy, gdy pełnomocnik działa „w ramach pełnomocnictwa”, a więc robi tylko to, do czego mocodawca go upoważnił. Pełnomocnik ponosi więc osobistą odpowiedzialność za swoje działania w przypadku, gdy robi to z przekroczeniem zakresu pełnomocnictwa. Jak jednak go wyznaczyć? Czy przepisy prawa pomagają w interpretacji tego zakresu? Odpowiedź na to pytanie znajduje się w tym artykule.

Pierwszym z pełnomocnictw, na które wskazują przepisy prawa, konkretniej – Kodeksu Cywilnego, jest pełnomocnictwo ogólne. Obejmuje ono, jak wskazuje art. 98 k.c., umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Ustawodawca nie sprecyzował, co oznacza ów „zwykły zarząd”, co jest jednak działaniem celowym, ponieważ każdą sytuację, dotyczącą różnych czynności lub przedmiotów, należy potraktować indywidualnie.

Jak wskazuje K. Piasecki „zwykły zarząd odnosi się do czynności polegających na zwykłej, codziennej eksploatacji rzeczy (i przedsiębiorstwa), na dokonywaniu czynności niezbędnych do utrzymania działalności w określonej sferze stosunków prawnych, na zaciąganiu zobowiązań w związku z tą działalnością, zawieraniu umów dzierżawy, najmu, płaceniu podatków, sprzedaży zbiorów uzyskanych w gospodarstwie rolnym itd.” Można też odnaleźć nieco bardziej precyzyjny pogląd np. S. Rudnickiego, zgodnie z którą czynności zwykłego zarządu obejmują „załatwianie spraw związanych z normalną eksploatacją rzeczy, pobieranie pożytków i dochodów, uprawę gruntu, konserwację, administrację i szeroko rozumianą ochronę w postaci różnych czynności zachowawczych, jak wytoczenie powództwa o ochronę własności, posiadania, o eksmisję, o zapłatę czynszu, odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia mienia lub uszkodzenia rzeczy, zawieranie umów związanych z zarządem i eksploatacją, a także ze sposobem korzystania z rzeczy przez współwłaścicieli”.

Dla ułatwienia posłużę się przykładem upoważnienia do prowadzenia przedsiębiorstwa. W takim wypadku czynnością zwykłego zarządu będzie np. podpisywanie umów sprzedażowych, zawieranie umów o pracę, prowadzenie akcji marketingowych, wytaczanie powództw o zapłatę etc. Przekroczeniem granic zwykłego zarządu zaś będzie zaś np. ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa.

Pełnomocnictwo ogólne powinno zostać udzielone na piśmie, jeżeli jednak do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Do umowy przeniesienia nieruchomości, a także np. do ustanowienia prawa pierwokupu wymagana jest więc notarialna forma pełnomocnictwa.

Nieco inaczej wygląda sprawa w przypadku pełnomocnictwa szczególnego. Obejmuje ono umocowanie do dokonania konkretnych, oznaczonych czynności prawnych. Może to być zarówno jedna czynność, jak i pewna ich liczba. Musi być to jednak liczba oznaczona, gdyż w razie jej nieoznaczenia będziemy mieć do czynienia z pełnomocnictwem rodzajowym, o którym szerzej w następnym artykule. Jest to więc taki rodzaj pełnomocnictwa, który pozwala mocodawcy zachować pełną kontrolę nad zakresem umocowania. Mocodawca musi bowiem precyzyjnie wskazać konkretne czynności, których będzie w jego imieniu dokonywał pełnomocnik.

Pełnomocnictwa rodzajowe i szczególne charakteryzują się tym, że oprócz czynności zwykłego zarządu umożliwiają działanie w zakresie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Dla tych pełnomocnictw nie jest również, co do zasady, wymagana forma pisemna – chyba, że wynika to ze specyfiki czynności prawnej. Podobnie bowiem jak w pełnomocnictwie ogólnym jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie.

W kolejnym tekście z tej tematyki przedstawię ostatni rodzaj pełnomocnictwa materialno-prawnego - pełnomocnictwo rodzajowe, jego zakres oraz sposoby, w jaki należy odróżniać pełnomocnictwa pomiędzy sobą. Jest to bowiem zagadnienie szerokie, które może mieć bardzo poważne skutki w każdej niemal sferze naszego życia.

Zobacz także część II artykułu dotyczącą pełnomocnictwa rodzajowego oraz część III artykułu dotyczącą pełnomocnictwa procesowego.

MASZ PYTANIE?