Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

» Pełnomocnictwa w prawie ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek podpisujący dokument.

Pełnomocnictwa w prawie cywilnym – rodzajowe

10.05.2016

Cywilne

W poprzednim tekście zarysowałem i zdefiniowałem dwa podstawowe pełnomocnictwa w prawie cywilnym – ogólne i szczególne. W tym tekście zajmiemy się trzecim z nich – rodzajowym, zwanym też gatunkowym. Jest to pełnomocnictwo, które często jest spotykane w obrocie prawnym, a które często jest nie do końca zrozumiałe dla przeciętnego obywatela.

Pełnomocnictwo gatunkowe obejmuje umocowanie do dokonywania czynności określonego rodzaju. W przeciwieństwie do pełnomocnictwa ogólnego, którego treść co do zasady nie określa „z góry” czynności prawnych, które mają być dokonane, pełnomocnictwo rodzajowe zakłada dokonywanie określonych czynności. Ich liczba jest natomiast nieoznaczona. Nie musi ono być sporządzone w formie pisemnej, bowiem żaden przepis nie wskazuje na taki obowiązek.

Przykładem pełnomocnictwa rodzajowego wskazywanego  orzecznictwie sądowym jest udzielone przez właściciela lokalu umocowanie do głosowania nad zmianą sposobu liczenia większości głosów (zgodnie z art. 98 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 u.w.l.) jako pełnomocnictwo do czynności przekraczającej zwykły zarząd (tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt II CKN 1479/00). Dalej za Sądem Najwyższym “pełnomocnictwo rodzajowe powinno określać rodzaj czynności prawnej objętej umocowaniem oraz jej przedmiot. Jeżeli rodzaj czynności prawnej nie jest w pełnomocnictwie określony w sposób wyraźny, dla ustalenia rzeczywistej woli reprezentowanego mają zastosowanie reguły interpretacyjne obowiązujące przy tłumaczeniu oświadczeń woli” (Wyrok SN z dnia 4 listopada 1998 r., sygn. akt II CKN 866/97). Pełnomocnictwo rodzajowe może mieć więc szerszy zakres do pełnomocnictwa ogólnego – pozwala na wyliczenie rodzaju spraw, które będą w ramach pełnomocnictwa prowadzone, a jednocześnie mogą to być sprawy przekraczające zwykły zarząd, ale nie muszą.

Zgodnie z wskazaniem zacytowanego wyżej orzeczenia Sądu Najwyższego do tłumaczenia zakresu pełnomocnictwa stosuje się przepisy dotyczące wykładni oświadczeń woli, tj. art. 56 i 65 Kodeksu Cywilnego. Wynika to z tego, iż ”przy określeniu zakresu pełnomocnictwa procesowego (art. 91 k.p.c.) należy brać pod uwagę znaczenie użytych w dokumencie pełnomocnictwa formuł prawnych, mających najpełniej wyrażać intencje mocodawcy” (Postanowienie SN z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt IV CZ 82/08). Interpretacja taka polega na tzw. teście metody kombinowanej. Jak wskazuje K. Piasecki w swoim komentarzu do art. 65 k.c. „stosowanie kombinowanej metody wykładni do czynności prawnych obejmuje dwie fazy. W pierwszej fazie sens oświadczenia woli ustala się, mając na uwadze rzeczywistą wolę stron. A jeżeli okaże się, że strony nie przyjmowały tego samego znaczenia oświadczenia woli, konieczne jest przejście do drugiej, obiektywnej fazy wykładni, w której właściwy dla prawa sens oświadczenia woli ustala się na podstawie przypisania normatywnego, czyli tak, jak adresat sens ten rozumiał i rozumieć powinien. Za wiążące uznać trzeba w tej fazie takie rozumienie oświadczenia woli, które jest wynikiem starannych zabiegów interpretacyjnych adresata”. Należy więc przede wszystkim wziąć pod uwagę wolę stron, a gdy to nie przyniesie rezultatu – dopiero wtedy bada się subiektywne odczucia stron.

Przechodząc już do zagadnień związanych z rozróżnieniem poszczególnego rodzaju pełnomocnictw, należy zaznaczyć, że także i tutaj konieczne jest dokonanie wykładni oświadczenia woli, jednak pierwszeństwo przyznać należy obiektywnym przesłankom, które są określone w przepisach prawa. Orzeczenia sądów niejednokrotnie wskazywały na różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami pełnomocnictw. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Na temat rozróżnienia pełnomocnictwa ogólnego od rodzajowego wypowiedział się m. in. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, zdaniem którego „kryterium rozróżnienia między pełnomocnictwem ogólnym a gatunkowym zasadza się na tym, że pierwsze nie określa w ogóle ani nie wyodrębnia tych czynności prawnych, do jakich pełnomocnik został umocowany, stwarzając dla niego generalne upoważnienie do działania w imieniu mocodawcy we wszelkich sferach jego działalności. Natomiast pełnomocnictwo gatunkowe (rodzajowe) określa rodzaj czynności prawnych do zdziałania których w imieniu mocodawcy uprawniony jest jego pełnomocnik. Zakresem umocowania obejmuje ono dokonywanie w imieniu mocodawcy czynności prawnych należących do określonej ich kategorii. Może ono zostać ograniczone przez wskazanie dodatkowych cech takiej czynności prawnej, w szczególności jej przedmiotu lub podmiotu będącego drugą stroną umowy. Dochodzi wówczas do doprecyzowania zakresu umocowania pełnomocnika (np. zawieranie umów sprzedaży czy umów leasingu rzeczy określonego rodzaju, zawieranie umów sprzedaży z konsumentami). Również w przypadku tego pełnomocnictwa zakresem umocowania mogą być objęte inne niż czynności prawne czyny zgodne z prawem, będące zdarzeniami prawnymi (np. kierowanie do dłużników wezwań określonego rodzaju)” (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I ACa 429/14).

Kolejnym rozróżnieniem musi być różnica pomiędzy pełnomocnictwem szczególnym a ogólnym. Będą one podobne, jak w przypadku wyżej określonym i wynikać będą z tego, iż pełnomocnictwie ogólnym nie wskazuje się jego zakresu. W szczególnym zaś należy go podać wyjątkowo szczegółowo, bowiem muszą to być zagadnienia wymienione bardzo konkretnie.

Różnice pomiędzy pełnomocnictwem gatunkowym a szczególnym zaś wyjaśniał na przykład Sąd Apelacyjny w Warszawie. Wskazał on, iż „z treści art. 98 k.c. nie wynika w żadnym razie, aby pełnomocnictwo rodzajowe musiało dodatkowo zawierać stwierdzenie, że upoważnia ono także do dokonywania czynności przekraczających zwykły zarząd. Takie wymaganie dotyczy jedynie pełnomocnictwa szczególnego” (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt VI ACa 735/14). Różnice więc znowu zasadzają się na treści pełnomocnictwa, która jest newralgiczna z punktu widzenia interpretowania oświadczeń woli.

Podsumowując powyższe ustalenia wskazać należy, że odróżnianie pełnomocnictw polega przede wszystkim na zbadaniu ich treści. To wynikający z nich zakres umocowania, przeanalizowany najpierw w oparciu o przepisy dotyczące wykładni oświadczeń woli, a następnie przez pryzmat przepisów dotyczący zakresu i formy poszczególnych rodzajów pełnomocnictw, wyznacza rodzaj pełnomocnictwa, a w efekcie stanowi podstawę dla oceny prawidłowości umocowania. Dlatego też szczególnie ważna jest nie tylko wiedza na temat tego, jakie rodzaje pełnomocnictw występują w polskim porządku prawnym, ale też, a może przede wszystkim, umiejętność prawidłowego sporządzania lub wykładni tego dokumentu.

Zobacz także część I artykułu na temat pełnomocnictwa ogólnego i szczególnego oraz część III artykułu dotyczącą pełnomocnictwa procesowego.

MASZ PYTANIE?