Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Karne

»

Pomówienie i zniewaga

» Pomówienie – analiza ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Plotkujące dziewczyny.

Pomówienie – analiza czynu zabronionego z art. 212 k.k.

Pomówienia (zniesławienia) dopuszcza się ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Dla bytu przestępstwa nie jest konieczny skutek w postaci poniżenia, utraty zaufania – wystarczy, że pomówienie może do tego prowadzić.

Przestępstwo pomówienia ustawodawca umieścił w rozdziale XXVII kodeksu karnego: Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej. Należy ono do nielicznej grupy tzw. przestępstw prywatnoskargowych. Przestępstwa z oskarżenia prywatnego są czynami zabronionymi o małej społecznej szkodliwości, co do zasady popełnianymi bądź pod wpływem emocji bądź na skutek konfliktu pomiędzy sprawcą a pokrzywdzonym. W przypadku tego typu przestępstw inicjatorem postępowania i za razem podmiotem oskarżającym jest pokrzywdzony.

Zgodnie z treścią art. 212 § 1 k.k. pomówienia (zniesławienia) dopuszcza się ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Dla bytu przestępstwa nie jest konieczny skutek w postaci poniżenia, utraty zaufania etc. – wystarczy, że pomówienie może do tego prowadzić. Celem normy określonej w art. 212 k.k. jest ochrona czci – zwanej potocznie uznaniem, poważaniem czy szacunkiem. Określenie cześć można rozumieć dwojako, w kontekście dobrego imienia – czyli tego jak postrzegają nas inni oraz naszego wewnętrznego poczucia godności. Ochronie w ramach w/w przepisu podlega cześć w pierwszym ze znaczeń.

Sprawcą pomówienia może być każdy człowiek. Podmiotem, pod adresem którego kierowane jest pomówienie – pomawianym – może być zarówno osoba fizyczna (żyjąca), jak również grupa osób połączonych – chociażby czasowo – wspólnym celem, właściwościami etc. (uchwała SN z dnia 18 września 1982 r., VI KZP 10/82), a także osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.

Przestępstwo pomówienia może być dokonane poprzez ustne wyartykułowanie określonej treści, ale również pisemnie, w formie rysunku, z użyciem środków porozumiewania się na odległość, a także za pomocą gestów, mimiki etc. Warunkiem karalności pomówienia jest, aby adresat komunikatu był w stanie go odebrać i zrozumieć – jeżeli pomówienie nastąpiło wobec osoby śpiącej lub nieprzytomnej, a sprawca miał świadomość stanu tejże osoby realizacja znamion przestępstwa z art. 212 k.k. nie nastąpi (M. Mozgawa, Komentarz do art. 212 Kodeksu karnego, Lex nr 9101).

Termin pomówić oznacza tyle co niesłusznie przypisać, posądzić, oskarżyć o coś. Pomówienie, zgodnie z treścią art. 212 k.k. musi odnosić się do postępowania (zachowanie sprzeczne z prawem, moralnością, wątpliwe etycznie, np. popełnienie przestępstwa, sposób traktowania podwładnych) lub właściwości (uzależnienie, choroba w przypadku osób fizycznych, brak kompetencji, zdolności, lub organizacji – w przypadku innych podmiotów), które mogą poniżyć dany podmiot w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla zajmowania określonego stanowiska, wykonywania zawodu lub działalności. Poniżenie w opinii publicznej jest równoznaczne z uchybieniem czyjejś godności, reputacji, prowadzącym do ukształtowania oceny gorszej niż sformułowana na podstawie obiektywnych kryteriów (M. Kalitowski, Komentarz do art.212 Kodeksu karnego, Lex nr 10136). Warto nadmienić, że jeżeli pomówienie wywołuje wyłącznie skutki w sferze osobistej danej osoby i nie wystawia na szwank jej publicznej reputacji, wówczas nie można mówić o odpowiedzialności karnej z art. 212 § 1 k.k. (z uzasadnienia postanowienia SN z dnia 14 października 2010 r. r., II KK 105/10). Przez zaufanie potrzebne dla zajmowania danego stanowiska, wykonywania zawodu lub rodzaju działalności, należy rozumieć zaufanie konieczne do prawidłowego, zgodnego ze standardami realizowania określonych zadań, powiązane z osobą, która dane zadania ma realizować. Narażenie na utratę zaufania to zachowanie mogące prowadzić do tego, że dany podmiot, obdarzany dotąd należnym mu zaufaniem, może to zaufanie stracić (M. Kalitowski, Komentarz do art.212 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Jak wskazuje się w doktrynie prawa karnego, pomówienie może nastąpić poprzez podanie pewnych informacji w formie hipotetycznej wypowiedzi, ogólnikowej informacji (A. Muszyńska, Komentarz do art. 212 Kodeksu karnego, Lex nr 8922), ale także w postaci konkretnego zarzutu, podejrzenia, powtarzania pogłoski – celowo stworzonej przez pomawiającego lub rzeczywiście istniejącej; przy czym nie jest niezbędne, aby pomawiający był źródłem zniesławiających informacji – wystarczy, aby pomawiał na podstawie informacji powziętych od innych osób z zamiarem zniesławienia pokrzywdzonego (M. Mozgawa, Komentarz do art. 212 Kodeksu karnego, Lex 9101). Z tych przyczyn nie wyłącza odpowiedzialności karnej przytaczanie wypowiedzi innej osoby. Niemniej jednak każdorazowo należy zbadać, czy osoba relacjonująca czyjąś wypowiedź rozpowszechnia zarzuty celem poniżenia innej osoby czy też podchodzi do cytowanych słów krytycznie. Warunkiem przyjęcia, ze mamy do czynienia z pomówieniem musi dojść do przekazania określonej treści innej osobie lub osobom, tj. jednej osobie, konkretnej grupie osób, nieokreślonej liczbie nieoznaczonych indywidualnie osób (M. Kalitowski, Komentarz do art.212 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Przestępstwo pomówienia poza typem podstawowym (art. 212 § 1 k.k.) występuje również w typie kwalifikowanym – określonym w art. 212 § 2 k.k. Znamieniem kwalifikującym jest zrealizowanie pomówienia z użyciem przez sprawcę środków masowego komunikowania się (prasa, radio, telewizja, Internet). Stosownie do art. 213 § 1 k.k. przestępstwo określone w art. 212 § 1 k.k. nie zachodzi, jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy. Dodatkowo nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut służący obronie społecznie uzasadnionego interesu; przy czym jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.

Sprawca dopuszczający się pomówienia w typie podstawowym podlega karze grzywny, ograniczenia albo pozbawienia wolności do roku, jeżeli zaś pomawia za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W razie skazania za przestępstwo pomówienia w obu typach sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

Zniesławienie zarówno w typie podstawowym, jak i kwalifikowanym ścigane jest z oskarżenia prywatnego, a więc wszczęcie i prowadzenie postępowania zależy od woli pokrzywdzonego oraz jego oceny, co do tego czy dobre imię faktycznie zostało naruszone. Wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa zniesławienia następuje na drodze wniesienia przez oskarżyciela prywatnego aktu oskarżenia. Przestępstwo z art. 212 k.k. może być również wszczęte i ścigane z urzędu przez prokuratora, jeśli uzna on to za celowe ze względu na interes społeczny. Postępowanie takie toczy się z urzędu, a pokrzywdzony może do niego przystąpić w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

MASZ PYTANIE?