Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

»

Poręczenie

» Prawa i obowiązki ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Dwoje ludzi goni trzeciego, który trzyma w ręku teczkę (grafika)

Prawa i obowiązki poręczyciela zobowiązania finansowego

15.03.2016

Poręczenie

Poręczenie, zwane potocznie żyrem, jest jednym z najpopularniejszych form zabezpieczenia spłaty kredytu (oraz np. dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej ze środków publicznych). Jest to zagadnienie problematyczne, bowiem często zdarza się, iż osoba zobowiązana nie jest w stanie spłacić zobowiązania, w związku z czym wierzyciel zwraca się w kierunku poręczyciela. To zaś może prowadzić do konfliktów rodzinnych lub sporów dotyczących zobowiązania. Czy poręczyciel może uniknąć egzekucji z własnego majątku? Jakie prawa względem zobowiązanego mu przysługują?

Zgodnie z treścią art. 876 Kodeksu Cywilnego poprzez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie w przypadku, gdyby dłużnik swojego zobowiązania nie wykonał. Umowa taka zawierana jest pomiędzy poręczycielem a wierzycielem (a więc dłużnik nie jest jej stroną, co nie oznacza, iż nie wywiera ona względem niego skutku, o czym dalej), przy czym dla jej ważności wymagane jest, by osoba poręczająca złożyła oświadczenie woli na piśmie. Sama umowa ma charakter akcesoryjny, a więc jest ściśle związana ze zobowiązaniem – trwa dopóki ono istnieje. W czasie trwania umowy poręczyciel odpowiada całym swoim majątkiem za całość lub wydzieloną część zobowiązania względem wierzyciela.

Tutaj należy się na chwilę zatrzymać, bowiem dotarliśmy do istotnej kwestii, która dotyczy zakresu odpowiedzialności poręczyciela. Co do zasady, w braku odmiennej regulacji, ponosi on odpowiedzialność za całość poręczanego zobowiązania. Przepisy nie sprzeciwiają się jednak temu, by została ona ograniczona do określonej kwoty, np. do połowy zobowiązania albo tylko do wysokości pożyczanego kapitału. W takim wypadku, wraz z każdą kolejną spłatą zobowiązań przez dłużnika zobowiązanie poręczyciela zmniejsza się proporcjonalnie. Co więcej, w przypadku zmiany warunków umowy łączącej wierzyciela i dłużnika – poręczyciel odpowiada na „starych” zasadach, chyba że wyrazi pisemną zgodę na zmianę (jedynym wyjątkiem są tzw. kredyty odnawialne).

Warto zadbać o to, by umowa poręczenia została właściwie sformułowana. Podstawowym zagadnieniem, o które obowiązkowo powinien zadbać poręczyciel, jest takie ukształtowanie umowy, by wszczęcie względem niego egzekucji było możliwe dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku dłużnika okaże się bezskuteczna. Co do zasady bowiem roszczenie względem poręczyciela jest wymagalne już z chwilą powstania zaległości po stronie dłużnika. W takim wypadku wierzyciel będzie musiał przeprowadzić nieudane postępowanie egzekucyjne, zanim zwróci się do poręczyciela. Podobnie zadbać należy o to, by wierzyciel informował poręczyciela o opóźnieniach w spłacie przez dłużnika (praktyka pokazuje, że wierzyciele chętnie się na to godzą, bo działa to dyscyplinująco na samego dłużnika). Co prawda obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisów prawa, jednak „przezorny zawsze ubezpieczony”.

Jak wspomniano na wstępie, istotą poręczenia jest to, iż wierzyciel może się domagać od poręczyciela spłaty zobowiązania dłużnika, a on musi to roszczenie spełnić. Jest więc oddzielnym, choć skorelowanym z podstawowym, zobowiązaniem, jednak w braku odmiennej regulacji poręczyciel jest współdłużnikiem odpowiedzialnym solidarnie. Oznacza to, że umowa poręczenia m.in. zmniejsza zdolność kredytową, a niespełnienie roszczenia przez poręczyciela może skutkować umieszczeniem jego danych w Biurze Informacji Kredytowej. Co do zasady poręczyciel nie może uniknąć spłaty zadłużenia lub egzekucji z własnego majątku, chyba że wykaże, że jest ona bezprawna, gdyż np. wynikła z poręczonego zobowiązania, które zostało przejęte przez inny podmiot bez zgody poręczyciela (umowa poręczenia w takiej sytuacji wygasa).

Zakres obowiązków poręczyciela jest więc dość szeroki. Nie oznacza to jednak, iż został on całkowicie pozbawiony uprawnień. Może on m.in. wnosić zarzuty, jakie może podnieść dłużnik główny oraz te, których dłużnik po udzieleniu poręczenia się zrzekł lub z których nie może skorzystać w związku z uznaniem roszczenia wierzyciela oraz zarzuty osobiste. Poręczyciel ma także prawo wezwać wierzyciela do tego, by ten wezwał dłużnika do natychmiastowej spłaty zadłużenia, a jeśli wierzyciel nie uczyni temu żądaniu zadość – poręczenie wygasa. Przysługuje mu także roszczenie odszkodowawcze w przypadku, gdy wierzyciel wyzbył się zabezpieczenia roszczenia.

Najważniejszym z nich jest to, iż po samodzielnej spłacie zadłużenia przysługuje mu roszczenie regresowe względem dłużnika. Polega ono na tym, iż poręczyciel wstępuje w prawa dotychczasowego wierzyciela, i ma prawo, na podstawie umowy poręczenia, domagać się zapłaty całości wpłaconych kwot od dłużnika, wraz z odsetkami. Aby je wyegzekwować powinien najpierw wezwać dłużnika do zapłaty, a następnie, w braku reakcji, wystąpić na drogę sądową i egzekucyjną. Jaka jest skuteczność tej drogi? Tak naprawdę niewielka. Skoro bowiem wierzyciel dotychczasowy nie był w stanie wyegzekwować należności, to w jaki sposób może tego dokonać nowy?

Jak mówi stare przysłowie – „dobry zwyczaj – nie poręczaj”, jednak wiadomo, że nie zawsze się to udaje. Poręczenie może przysporzyć wielu problemów, z którymi w mądry sposób trzeba sobie poradzić. Nie warto jednak robić tego samemu – wypełnij poniższy formularz, a pomożemy Ci wyjść z kłopotu.

MASZ PYTANIE?