Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo cywilne

»

Umowy

» Prawo do pomyłki, czyli ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Prawo do pomyłki, czyli kiedy można powoływać się na błąd w oświadczeniu woli

28.12.2015

Umowy

Zdarza się, że przeglądając  portale aukcyjne zauważamy niezwykłą okazję np. samochód za kilka set złotych. Po analizie ogłoszenia dochodzimy do wniosku, że sprzedawca się musiał pomylić, bo samochód wart jest co najmniej sto razy tyle. Czy mimo wszystko sprzedawca musi nam go sprzedać?

Odpowiedź zależy od działania samego sprzedawcy. Co do zasady, sprzedawca zobowiązany jest do jego sprzedaży, chyba że oświadczy, że się pomylił. Instytucja o jakiej mowa, uregulowana jest w Art. 84 §1 Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym: "W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej."

Ponadto w § 2 tego przepisu czytamy: "Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny). "

W interpretacji ww. przepisu pomocny może być Wyrok SN z dnia 8 marca 2012 r., III CSK 221/11, OSNC-ZD 2013, nr 3, poz. 55:

  1. Błąd, o którym mowa w art. 84 k.c., obejmuje także błąd co do prawa, co dotyczy m.in. mylnego wyobrażenia o skutkach prawnych wynikających ze złożonego oświadczenia woli.
  2. Błąd dotyczy sfery wewnętrznej podmiotu składającego oświadczenie woli, ustalenie wystąpienia błędu, o którym mowa w art. 84 k.c., może zatem nastąpić tylko poprzez analizę zewnętrznych okoliczności poprzedzających, towarzyszących złożonemu oświadczeniu woli, jak również tych, które nastąpiły już po złożeniu oświadczenia woli, a mogących mieć znaczenie dla oceny wyobrażenia strony o skutkach podjętej czynności prawnej. Wymaga to w szczególności uwzględnienia celu gospodarczego, jaki strona, która złożyła oświadczenie woli, chciała osiągnąć, skonfrontowania tego celu z treścią czynności prawnej, oceny stopnia skomplikowania zamierzonej i podjętej czynności prawnej, okoliczności subiektywnych dotyczących możliwości oceny rzeczywistych skutków prawnych dokonanej czynności prawnej przez osobę, która powołuje się na błąd, oraz zachowania się drugiej strony poprzedzającego dokonanie tej czynności, w tym wyrażanym przez nią wobec drugiej strony ocenom dotyczącym skutków prawnych, jakie miała wywołać czynność prawna. Nie można bowiem wykluczyć możliwości wystąpienia błędu, gdy strona - po wyeliminowaniu czynników zewnętrznych towarzyszących złożonemu oświadczeniu woli - dostrzegłaby rzeczywiste znaczenie prawne dokonywanej przez siebie czynności prawnej, jednakże przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności poprzedzających oraz towarzyszących złożonemu oświadczeniu woli, mylnie rozumiała znaczenie dokonywanej czynności prawnej.
  3. Granicą, która wyklucza możność powołania się na "błąd co do prawa", jest sytuacja, gdy mylne wyobrażenie o skutkach prawnych złożonego oświadczenia woli zostało spowodowane niedbalstwem strony w zapoznaniu się z treścią składanego przez nią oświadczenia woli.

Zatem powracając do naszego przykładu, z samej treści art 84 KC wynika, że w powyższej sytuacji aukcji samochodu sprzedający mógłby uchylić się od skutków swojego oświadczenia o sprzedaży po zaniżonej cenie. Jako, że w tym przypadku nie ma możliwości, aby oglądający aukcję sami wywołali błąd to koniecznym byłoby wykazanie, że potencjalny kupujący o błędzie wiedział lub błąd ten mógł z łątwością zauważyć.

Realistycznie przyjmując kupujący nie przyznałby się do posiadania wiedzy o błędzie zatem należy rozważyć, czy mógł go z łatwością zauważyć. W przypadku kupującego-konsumenta należałoby zadać pytanie czy przeciętny, rozsądny konsument widząc cenę samochodu oceniłby ją jako mocno zaniżoną. W przypadku kupującego-przedsiębiorcy, można założyć że jako profesjonalista zna ceny rynkowe samochodów zatem odstępstwa od średniej ceny rynkowej powinien z łatwością zauważyć.

Podsumowując, każdy ma prawo do pomyłki, jednakże nie w każdej sytuacji możliwe jest nieponoszenie jej konsekwencji. Jakkolwiek instytucja błędu jest wygodnym narzędziem do niwelowania oświadczeń woli, jednakże stosowana powinna być z rozmysłem, jako że większość błedów, w szczególności dotyczących dużych wartości  jest rozpatrywana przez sąd.

MASZ PYTANIE?