Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Handlowe i gospodarcze

»

Pozostałe

» Prokura – pełnomocnictwo ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Długopis na kartce papieru.

Prokura – pełnomocnictwo handlowe

29.12.2015

Pozostałe

Prokura stanowi szczególnego rodzaju pełnomocnictwo, jedno z najszerszych znanych pełnomocnictw. Jej wyjątkowość polega na ograniczonym kręgu mocodawców. Legitymację czynną do udzielenia prokury posiada przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Tego rodzaju pełnomocnictwa może udzielić wyłącznie przedsiębiorca wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego (skrót KRS) bądź do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (skrót CEIDG). Zakres prokury  jest znacznie szerszy od zakresu pełnomocnictwa ogólnego. Umocowanie prokurenta obejmuje nie tylko  czynności zwykłego zarządu. Zgodnie z brzmieniem art.1092 k.c. prokurentem może zostać osoba fizyczna legitymująca się pełną zdolnością do czynności prawnych. Zatem prokurentem może być tylko człowiek, któremu nie została ograniczona zdolność do czynności prawnych.


Instytucja pełnomocnictwa, tzw. handlowego, została szczegółowo uregulowana w Ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny w Dziale IV, rozdziale III (art. od Art. 1091 do Art. 1099). Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Prokura może zostać udzielona na kilka sposobów, umocowując przedstawiciela do szerszej bądź wąskiej możliwości działania w imieniu mocodawcy. Wyróżniamy prokurę samodzielną, prokurę łączną, prokurę łączną niewłaściwą, reprezentację mieszaną oraz prokurę oddziałową. Zgodzie z Kodeksem Cywilnym  prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa art. 1095). Kolejno, prokura samodzielna charakteryzuje się tym, że prokurent może być uprawniony do samodzielnego reprezentowania spółki. Mocodawca może zastrzec prawo reprezentacji jedynie wraz z innym prokurentem, mamy wówczas do czynienia z prokurą łączną. Wówczas kierowane do przedsiębiorcy oświadczenia lub doręczenia pism mogą być dokonywane wobec jednej z osób, którym udzielono prokury łącznie. Rzadziej można było spotkać się z konstrukcją prokury łącznej niewłaściwej, stanowiącej duże ograniczenie, kiedy to prokurent miał prawo działać tylko łącznie z innym członkiem zarządu.

W uchwale składu 7 sędziów, podjętej dnia 30 stycznia 2015 roku Sąd Najwyższy (sygn. akt III CZP 34/14) stwierdził jednoznacznie, że dokonanie wpisu do rejestru przedsiębiorców  prokurenta, z zastrzeżeniem, że jest uprawniony do działania wyłącznie z członkiem zarządu jest niedopuszczalne. Do tego czasu dwukrotnie SN podejmował temat dopuszczalności ustanawiania prokurenta uprawnionego do działania jedynie łącznie z członkiem zarządu. Zgodnie z uchwalą Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2001 roku (III CZP 6/01) takie działanie było dopuszczalne. Sąd Najwyższy w uchwale z 2015 roku zmienił dotychczasową praktykę jednoznacznie negatywnie wypowiadając się na temat możliwość wpisania do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prokurenta, który mógłby reprezentować spółkę tylko łącznie z innym członkiem zarządu. Sąd Najwyższy uznał sprzeczność prokury niewłaściwej z art. 38 k.c., zgodnie z którym osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Zdaniem SN dotychczasowa praktyka prowadziła do oznaczenia sposobu reprezentacji spółki w oświadczeniu zarządu, a nie w ustawie lub opartym na niej statucie. Uchwała wywołała sporo kontrowersji, ponieważ bezpośrednio z Kodeksu Spółek Handlowych wynika możliwość  współdziałania prokurenta z członkiem zarządu. Zgodnie z art. 205. § 1. k.s.h. jeżeli zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest wieloosobowy, a umowa spółki nie zawiera żadnych postanowień w przedmiocie sposobu jej reprezentacji, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Tego samego rodzaju problem spotykamy na kanwie art. 205 k.s.h. dotyczącego reprezentacji w odniesieniu do spółek akcyjnych). Zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt III CZP 34/14 uznaje się, że wpisy w Krajowym Rejestrze Sądowym prokury jednoosobowej określanej jako prokura łączna z członkiem zarządu, powinny zostać wykreślone. Za podstawę do ich wykreślenia zgodnie z wykładnią SN  stanowi art. 12 ust. 3 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Prokura może zostać ograniczona ze skutkiem zewnętrznym, tego rodzaju zastrzeżenie jest dopuszczalne między przedsiębiorcą a prokurentem. Nie mniej jednak zgodnie z art. 1091 § 2 k.c. nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich. Na gruncie umowy pomiędzy przedsiębiorcą a prokurentem oznacza to, że ograniczenie uprawnień prokurenta jest dopuszczalne, ale zastrzeżenia te nie są skuteczne wobec osób trzecich. Innymi słowy, czynność dokonana przez prokurenta wbrew wewnętrznym ograniczeniom jest wobec osoby trzeciej ważna a prokurent ponosi odpowiedzialność tylko wobec mocodawcy. Art. 1091. § 2 chroni pewność obrotu, stanowi gwarancję ważności czynności dokonanych z prokurentem w zakresie jego umocowania. Zakres ten jest stały, ponieważ wynika wprost z  ustawy (por. Orzeczenie SN z 4 listopada 1927 r., C 586/27, OSP 1928, poz. 458).

Zgodnie z art. 1092 § 1 k.c. prokura winna zostać udzielona na piśmie pod rygorem nieważności. Co oznacza, że nie zachowanie tej formy skutkuje bezskutecznością czynności prokurenta, ponieważ wówczas nie ma on umocowania do działania w imieniu przedsiębiorcy. Co prawda fakt udzielenia i wygaśnięcia prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców, nie mniej jednak prokura trwa od momentu jej udzielenia, wpis ma tutaj charakter deklaratoryjny nie zaś konstytutywny. Tym samym, jeżeli wpis nie jest zgodny ze stanem rzeczywistym, to sam fakt fizycznego ujawnienia imienia i nazwiska prokurenta nie stanowi przesłanki jego umocowania. Reasumując wpis ma charakter informacyjny wobec osoby trzeciej. Zgłoszenie do rejestru musi zawierać określenie rodzaju prokury, a w przypadku prokury łącznej również sposób jej wykonywania. Prokurent składa własnoręczny podpis zgodnie ze znajdującym się w aktach rejestrowych wzorem podpisu, wraz z dopiskiem wskazującym na prokurę, chyba że z treści dokumentu wynika, że działa jako prokurent (art. 1099 k.c.). Przedsiębiorca, bądź jego następy prawni (jeżeli prokura wygaśnie wskutek śmierci) są na mocy prawa zobowiązani do zgłoszenia udzielenia oraz wygaśnięcia prokury. Prokura nie może być przeniesiona, jednakże prokurent może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności. Prokurent udzielając dalszego pełnomocnictwa, jest zawsze związany zakresem własnego umocowania.

Prokura obejmuje podejmowanie wszelkich czynności związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa z wyłączeniem czynności o których mowa  w  art. 1093 k.c. Ustawodawca zastrzegł, że do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości jest wymagane pełnomocnictwo do poszczególnej czynności. Zatem prokura nie obejmuje czynności związkowych z majątkowym rozporządzaniem przedsiębiorstwem, takich jak np. zawarcie przez prokurenta przedwstępnej umowy sprzedaży przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorca może w każdej chwili odwołać prokurę (art. 1097 k.c.). Prokura wygasa wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy jak również z chwilą  śmierci prokurenta. Zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 lipca 2006 r. III CZP 45/2006 z chwilą ogłoszenia upadłości prokura wygasa, a nowa nie może być ustanowiona (art. 109[7] § 2 k.c.). Śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.

Reasumując, prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych oraz pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Przedsiębiorca pod rygorem nieważności udziela prokury na piśmie. Całość instytucji prokury została uregulowana  w Kodeksie Cywilnym oraz Kodeksie Spółek Handlowych. Prokury nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Prokurent działa z bezpośrednim skutkiem prawnym dla mocodawcy, w jego mieniu, nie składa własnego oświadczenie woli. Prokurent reprezentuje przedsiębiorcę bez konieczności uczestniczenia w dokonywanych czynnościach przez jego organy.

MASZ PYTANIE?