Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Spółki

»

Społka z o.o.

» Prokurent w spółce ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Prokurent w spółce kapitałowej w kontekście uchwały Sądu Najwyższego z dnia 31.01.2015 r.

05.04.2016

Społka z o.o.

Kim jest prokurent w spółce kapitałowej i jakie ma kompetencje? Czy może więcej niż członek zarządu? Czy wspólnicy spółki mają wpływ na wybór osoby prokurenta? Co powinna zrobić spółka względem udzielonej prokury?

Zgodnie z brzmieniem art. 1091 § 1 k.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Prokury udziela konkretnej osobie sam przedsiebiorca. Spółki kapitałowe, jako osoby prawne posiadające zdolność prawną są przedsiębiorcami. Zgodnie natomiast z art. 38. k.c. "Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie". Powyższe oznacza, że w przypadku spółki kapitałowej to zarząd takiej spółki udziela prokury, a zatem ustanawia prokurenta.  

Jest to o tyle istotne, że co do zasady wspólnicy spółki nie mają bezpośredniego wpływu na wybór osoby prokurenta. Przyjmuje się, że pomiędzy zarządem a wspólnikami istnieje szczególne zaufanie – w końcu wspólnicy nie wybraliby na członka zarządu osoby, której by nie ufali. Członkowie zarządu udzielając prokury nie są zobligowani ustawowo, aby sprawdzać czy wspólnicy spółki mają zaufanie do osoby przyszłego prokurenta.

Zgodnie z brzmieniem art. 1091 § 2 k.c. „Nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.” Oznacza to, że poza sytuacją przewidzianą w art. 1095 k.c. (Prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa - prokura oddziałowa) prokura obejmuje wszelkie czynności jakie mógłby dokonywać członek zarządu. Z zakresu tych czynności wyłączone są dodatkowo przewidziane w art. 1093 k.c. tj. czynności zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości do których to prokurentowi niezbędne jest pełnomocnictwo do dokonania takiej czynności.

Powyższe oznacza, ze zakres kompetencji prokurenta jest bardzo szeroki. Wiele spółek, aby utrzymać faktyczną kontrolę nad poczynaniami prokurentów wprowadzało postanowienia przy udzielaniu prokury, że prokurent może działać w imieniu spółki pod warunkiem że działa razem z członkiem zarządu.

Od stycznia 2015 r. takie zastrzeżenie jest nieważne. Sąd Najwyższy, orzekając w składzie 7 sędziów stwierdził, że „Niedopuszczalny jest wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym jednego prokurenta z zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu.”​ (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30.01.2015 r., sygn. III CZP 34/14)

W konkluzji uzasadnienia tej uchwały Sąd wskazuje, że: „nie jest dopuszczalny wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym jednego prokurenta z zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu. Brak podstaw dla ustanowienia takiej prokury, gdyż nie przewidują jej przepisy k.c. o prokurze, a ponadto taka prokura byłaby sprzeczna z podstawową zasadą reprezentacji osób prawnych, określoną w art. 38 k.c. Mając powyższe na względzie należy uznać, że wpisy w Krajowym Rejestrze Sądowym prokury jednoosobowej określanej jako prokura łączna z członkiem zarządu, powinny zostać wykreślone. Podstawę do ich wykreślenia stanowi art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1203 ze zm.).”

Sąd Najwyższy w trosce o to, aby uchwała nie spowodowała licznych postępowań o stwierdzenie nieważności czynności prawnych podejmowanych przez prokurentów działających razem z członkiem zarządu, postanowił o ograniczeniu mocy prawnej swojej uchwały: „Przyjęta wykładnia przepisów o prokurze i reprezentacji spółki kapitałowej nie ma zastosowania do oceny skutków czynności prawnych dokonanych przez ustanowionych niezgodnie z nią prokurentów. Biorąc pod uwagę, że istniała długoletnia, tolerowana przez wiele sądów rejestrowych praktyka uznawania tzw. prokur łącznych niewłaściwych, przyjęta wykładania przepisów o prokurze nie powinno prowadzić do podważenia bezpieczeństwa obrotu i możliwości pozbawiania skuteczności wielkiej ilości czynności prawnych, dokonanych przez prokurentów ustanowionych w ten sposób. Skoro ustanawianie tego rodzaju prokur było spowodowane występowaniem rozbieżności interpretacyjnych w stosowaniu prawa przez podmioty zobowiązane do przestrzegania norm prawnych oraz przez organy powołane do ich stosowania w takiej sytuacji istnieje możliwość ograniczenia wstecznego stosowania ustalonej interpretacji przepisu.”​

Z powyższej uchwały Sądu Najwyższego wynika, że w niektórych przypadkach prokurenci uzyskali szersze pole do działania niż członkowie zarządu – w sytuacji gdy postanowiono, że członek zarządu może działać z prokurentem oznacza to, że bez współdziałania prokurenta nie jest on władny do podjęcia czynności w imieniu spółki. Natomiast działanie prokurenta nie może być uzależnione od współdziałania członka zarządu.

W oparciu o powyższą uchwałę można uznać, że sama prokura pozostaje w mocy, a jedynie nie wywołuje skutków w zakresie przewidującym obowiązek łącznego działania z członkiem zarządu.

Podsumowując, nie tylko spółki powinny zweryfikować udzielone przez siebie prokury w kontekście uchwały Sądu Najwyższego, ale także obecnie udzielenie prokury wymaga dogłębnej analizy oraz wyboru odpowiedniej osoby na stanowisko prokurenta. Należy mieć na względzie, że prokurent będzie mógł samodzielnie reprezentować spółkę. Jest to szczególnie istotne w związku z tym, że prokurenci nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki analogicznej do członków zarządu, przewidzianej w art. 299 Kodeksu spółek handlowych.

 

MASZ PYTANIE?