Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo karne

»

Przestępstwo

» Przestępstwa określone w ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Uścisk dłoni z przekazaniem pliku pieniędzy.

Przestępstwa określone w art. 302 k.k. – § 2 czynne przekupstwo, § 3 sprzedajność wierzycieli

29.02.2016

Przestępstwo

Zgodnie z art. 302 § 2 k.k. przestępstwa przekupstwa dopuszcza się, ten, kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za działanie na szkodę innych wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości. Stosownie do art. 302 § 3 k.k. karze podlega wierzyciel, który w związku z określonym w art. 302 § 2 k.k. postępowaniem przyjmuje korzyść za działanie na szkodę innych wierzycieli albo takiej korzyści żąda.

Przepis art. 302 k.k. określa trzy czyny zabronione: faworyzowanie wierzycieli (§ 1), przekupstwo wierzyciela (§ 2) i sprzedajność wierzyciela (§ 3).

Powołana norma ma na celu ochronę reguł uczciwego, rzetelnego obrotu gospodarczego, w szczególności wykonywania wierzytelności, a pośrednio także ochronę mienia podmiotów posiadających status wierzycieli. Mimo, że sprawcami tzw. przestępstw korupcyjnych stypizowanych w § 2 i § 3 są również wierzyciele (przekupstwo może być popełnione przez wierzyciela, sprzedajność natomiast musi), to jednak ze względu na orientację działania sprawcy są to równocześnie przestępstwa na szkodę wierzycieli (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Zgodnie z art. 302 § 2 k.k. przestępstwa przekupstwa dopuszcza się, ten, kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za działanie na szkodę innych wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości. Powyższego przestępstwa może dopuścić się każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej, a więc dłużnik, ale także każda inna osoba, która działa na jego prośbę lub zlecenie (A. Marek, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Przestępstwo czynnego przekupstwa wyraża się w udzieleniu wierzycielowi korzyści majątkowej bądź złożeniu obietnicy udzielenia rzeczonej korzyści, przy czym – tak w pierwszym jak i drugim przypadku – w zamian za działanie na szkodę innych wierzycieli, pozostające w związku z postępowaniem upadłościowym lub postępowaniem zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Omawiany czyn zabroniony uznaje się za dokonany w momencie udzielenia korzyści majątkowej lub złożenia obietnicy jej udzielenia, a więc bez znaczenia pozostaje czy korzyść/obietnica zostały przyjęte (A. Michalska – Warias, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 9069 ). Nie stanowi przestępstwa z art. 302 § 2 k.k. udzielenie lub złożenie obietnicy udzielenia korzyści majątkowej osobie fizycznej zajmującej się sprawami majątkowymi podmiotów będących wierzycielami, o których mowa w art. 308 k.k. Jeżeli natomiast sprawca dopuszcza się w/w zachowania bezpośrednio wobec podmiotu, który działa poprzez inną osobę, wówczas dopuszcza się przestępstwa – niemniej jednak udzielenie korzyści lub obietnica tegoż wobec pełnomocnika spółki z o.o. nie jest karalna (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Udzielenie i obietnica udzielenia korzyści majątkowej w przypadku przestępstwa przekupstwa związana jest z wyczekiwaniem na uzyskanie rewanżu w postaci działania wierzyciela na szkodę innych wierzycieli. Z punktu widzenia analizowanego przestępstwa nie jest konieczne, aby sprawca – osoba udzielająca korzyści majątkowej czy też składająca jej obietnicę nakłaniała wierzyciela do podjęcia działania na szkodę, ważne, aby wierzyciel miał świadomość jaki jest cel zachowania sprawcy (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Z przestępstwem powyższym mamy do czynienia bez względu na to, czy nastąpiło rzeczywiste pokrzywdzenie innych wierzycieli (M. Bojarski, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 10136). Sformułowanie działanie na szkodę innych wierzycieli wskazuje, że przestępstwo może być popełnione tylko wówczas, gdy jest co najmniej trzech współwierzycieli – wówczas jeden z nich może działać na szkodę dwóch pozostałych tj. innych wierzycieli.

Korzyścią majątkową jest każde świadczenie, którego wartość możliwa jest do wyrażenia w pieniądzu. Mogą to być świadczenia polegające na przekazaniu gotówki, darowizna, cesja wierzytelności, udzielenie pożyczki na wyjątkowo korzystnych zasadach, ustąpienie praw majątkowych etc. (A. Marek, Komentarz do art. 228 Kodeksu karnego, Lex nr 8056). Działanie na szkodę, za które udzielana jest korzyść lub jej obietnica, musi mieć związek z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości, przy czym o związku z danym postępowaniem można mówić nie tylko wtedy, gdy już się ono toczy, ale także wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo jego wszczęcia (A. Michalska – Warias, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 9069). Dla przypisania określonej osobie zamiaru popełnienia przestępstwa z art. 302 § 2 k.k. konieczne jest istnienie po jej stronie świadomości trwania stanu zadłużenia oraz faktu, iż jej zamierzone zachowanie doprowadzi do udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela (M. Kozaczek, Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 28 stycznia 2004 r., I ACa 1213/03, OSA 2006, nr 11).

Stosownie do art. 302 § 3 k.k. karze podlega wierzyciel, który w związku z określonym w art. 302 § 2 k.k. postępowaniem przyjmuje korzyść za działanie na szkodę innych wierzycieli albo takiej korzyści żąda. Powyżej zdefiniowany czyn zabroniony określany bywa mianem sprzedajności wierzycielskiej; jego sprawcą może tylko podmiot posiadający status wierzyciela, który równocześnie nie jest jedynym wierzycielem swojego dłużnika – co wynika z opisu skutku, jakim jest działanie przez sprawcę na szkodę innych wierzycieli (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Sprawcą tego przestępstwa może być także osoba określona w art. 308 k.k., a więc każdy to, na podstawie przepisu prawnego, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi innej osoby prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu nie mającego osobowości prawnej.

Przez wierzyciela należy rozumieć tę stronę stosunku zobowiązaniowego, która może domagać się spełnienia świadczenia od drugiej strony, tj. od dłużnika. Przyjęcie korzyści oznacza odebranie jej wprost od udzielającego (np. w formie łapówki przekazanej z rąk do rąk), ale równie dobrze może wyrażać się w operacjach finansowych, które w/w korzyść zapewnią. Przez żądanie należy rozumieć kategoryczne domaganie się udzielenia korzyści albo jej obietnicy (A. Marek, Komentarz do art. 228 Kodeksu karnego, Lex nr 8056). Sformułowane ogólnie znamię – przyjęcia korzyści wskazuje, że sankcjonowane jest przyjęcie korzyści tak majątkowej jak i niemajątkowej (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922), choć niektóry przedstawiciele nauki prawa karnego wskazują, że chodzi tu wyłącznie o korzyść majątkową (A. Michalska – Warias, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 9069). Podobnie jak w przypadku przestępstwa przekupstwa z art. 302 § 2 k.k., dla realizacji znamion komentowanego przestępstwa sprzedajności nie jest konieczne, aby sprawca podjął działania zmierzające do pokrzywdzenia innych wierzycieli (M. Bojarski, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Odnosząc się do sankcji karnej należy wskazać, że przestępstwa przekupstwa wierzyciela z art. 302 § 2 k.k. oraz sprzedajności wierzyciela z art. 302 § 3 k.k. zagrożone są karą do 3 lat pozbawienia wolności.

Zobacz także część I artykułu dotyczącą przestępstwa z art. 302 k.k.

MASZ PYTANIE?