Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Handlowe i gospodarcze

» Przestępstwa przeciwko ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek z policjantem.

Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu Czyn zabroniony określony w art. 302 k.k. – § 1 karalne uprzywilejowanie wierzycieli

Przestępstwo faworyzowania wierzyciela określone w art. 302 § 1 kodeksu karnego polega na działaniu dłużnika wyrażającym się w spłaceniu lub zabezpieczeniu wierzytelności tylko niektórych wierzycieli (jednego lub kilku), którego bezpośrednią konsekwencję stanowi powstanie niebezpieczeństwa zaistnienia szkody po stronie pozostałych (niefaworyzowanych) wierzycieli.

Przepis art. 302 k.k. określa w istocie trzy czyny zabronione: faworyzowanie wierzycieli (§ 1), przekupstwo wierzyciela (§ 2) i sprzedajność wierzyciela (§ 3). Powołana norma ma na celu ochronę reguł uczciwego, rzetelnego obrotu gospodarczego, w szczególności zaś zasad wykonywania wierzytelności (a pośrednio także ochronę mienia podmiotów będących wierzycielami).

Przestępstwa karalnego uprzywilejowania wierzycieli dopuszcza się ten, kto w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych z nich, czym działa na szkodę pozostałych. Realizacja znamion przestępstwa następuje w sytuacji, gdy dłużnik (sprawca) znajduje się precyzyjnie określonej przez przepis sytuacji majątkowej – nie pozwalającej na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Sytuacja taka zachodzi wówczas, gdy wartość majątku sprawcy nie pozwala na pokrycie wszystkich jego zobowiązań – co do pojęcia niewypłacalności i upadłości aktualność zachowują uwagi poczynione na gruncie analizy art. 300 k.k.(Przestępstwo pokrzywdzenia wierzycieli przez dłużnika – art. 300 k.k. Cz. I)oraz art. 301 k.k. (Przestępstwa przeciwko wierzycielom – art. 301 k.k. cz. I, Przestępstwa przeciwko wierzycielom – art. 301 k.k. cz. II) (M. Bojarski, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Sprawcą przestępstwa uprzywilejowania wierzycieli może być wyłącznie osoba będąca dłużnikiem, mimo, że sposób sformułowania przepisu – użycie zaimka kto – wskazuje, że może być nim każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej. Powyższą okoliczność potwierdza opis przedmiotowego czynu zabronionego, zwłaszcza poprzez odniesienie do grożącej podmiotowi niewypłacalności lub upadłości oraz niemożności zaspokojenia wszystkich wierzycieli. Dłużnik, o którym mowa w przepisie to dłużnik posiadający co najmniej trzech wierzycieli – wniosek taki uzasadniają użyte przez ustawodawcę sformułowania: nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, działa na szkodę pozostałych, wskazujące, że sprawcafaworyzuje przynajmniej jednego wierzyciela działając na szkodę co najmniej dwóch innych (A. Marek, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8056). W kontekście treści art. 308 k.k. należy przyjąć, że sprawcąprzestępstwa określonego w art. 302 § 1 k.k. mogą być także osoby, które na podstawie przepisu prawnego, decyzji właściwego organu lub umowy zajmują się sprawami majątkowymi dłużników.

Przestępstwo faworyzowania wierzyciela stypizowane w art. 302 § 1 k.k. polega na spłaceniu lub zabezpieczeniu niektórych wierzycieli oraz wynikającej z powyższego konsekwencji w postaci niebezpieczeństwa powstania szkody po stronie pozostałych (niefaworyzowanych) wierzycieli. Przez spłacanie wierzycieli należy rozumieć każdą czynność polegającą na zlikwidowaniu albo zmniejszeniu długu, wiążącą się z jednoczesnym zmniejszeniem majątku dłużnika. Najczęstszym sposobem dokonania spłaty, jest przekazanie wierzycielowi określonej kwoty pieniężnej (w formie gotówkowej lub bezgotówkowej), jednakowoż w kontekście spłacenia dopuszczalna jest każda czynność powodująca zmniejszenie długu kosztem zmniejszenia majątku dłużnika – chociażby dostarczenie towaru (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Zabezpieczenie wierzycieli oznacza z kolei, oddanie w zastaw rzeczy ruchomej, ustanowienie hipoteki na nieruchomości, cesji wierzytelności na zabezpieczenie – ogólnie rzecz ujmując, jest to każde zachowanie dłużnika, które przynajmniej jednemu z wierzycieli gwarantuje szansę realizacji jego wierzytelności w przyszłości (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Wyrazem zachowania sprawcy analizowanego przestępstwa będą działania faworyzujące niektórych wierzycieli, w szczególności naruszające zasadę proporcjonalności określoną w art. 1025 k.p.c. albo przepisy, które wskazują jakie wierzytelności powinny być zaspokojone w pierwszej kolejności – w szczególności odnoszące się do wierzytelności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem (A. Marek, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Dla spełnienia przesłanek przestępstwa uprzywilejowania wierzycieli nie jest konieczne, aby działanie na szkodę odnosiło się do wszystkich tych wierzycieli, którzy nie są faworyzowani – wystarczające jest spowodowanie takiego niebezpieczeństwa po stronie chociażby jednego z nich (G. Łabuda, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Przy czym, należy mieć na uwadze, że dla samego bytu przestępstwa nie jest konieczne, aby pokrzywdzeni wierzyciele ponieśli jakąkolwiek szkodę - przepis wszak mówi o działaniu na szkodę a nie o wyrządzeniu szkody(M. Kulik, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 9101).Nie wypełnia znamion przestępstwa dłużnik, który co prawda faworyzuje niektórych wierzycieli, ale dysponuje majątkiem pozwalającym zaspokoić roszczenia pozostałych w pełnej wysokości (A. Marek, Komentarz do art. 302 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Odnosząc się do sankcji karnej – czyn polegający na faworyzowaniu wierzycieli podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Przy czym wobec sprawcy przestępstwa, który dobrowolnie naprawił szkodę w całości, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, zaś wobec sprawcy, który dobrowolnie naprawił szkodę w znacznej części – zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Przedmiotowe przestępstwo ścigane jest z urzędu.

Zobacz także część II artykułu dotyczącego przestępstwa określonego w art. 302 k.k.

MASZ PYTANIE?