Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo karne

»

Przestępstwo

» Przestępstwa przeciwko ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Uśmiechnięty człowiek ze złotą świnką na ręku ze znakiem dolara.

Przestępstwa przeciwko wierzycielom – art. 301 k.k. cz. I

24.02.2016

Przestępstwo

Zachowanie sprawcy czynu zabronionego określonego w art. 301 § 1 k.k. polega na udaremnianiu lub ograniczaniu zaspokojenia należności wierzycieli przez tworzenie nowych jednostek gospodarczych i przesunięcie do nich składników swojego majątku.

Przepis art. 301 k.k. obejmuje w istocie trzy typy przestępstw: udaremnienie lub ograniczenie zaspokojenia należności wierzycieli przez tworzenie nowej jednostki gospodarczej i przeniesienie na nią składników majątku (§ 1), doprowadzenie do własnej upadłości lub niewypłacalności – umyślne (§ 2) oraz lekkomyślne (nieumyślne) doprowadzenie do własnej upadłości lub niewypłacalności (§ 3).

Czynu zabronionego, o którym mowa w art. 301 § 1 k.k. dopuszcza się ten, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności przez to, że tworzy, w oparciu o przepisy prawa, nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku.

Przepis art. 301 k.k. ma na celu ochronę interesów wierzycieli przed nieuczciwymi działaniami dłużników, podejmowanymi celem zaszkodzenia w/w poprzez pozbawienie ich przysługujących im należności. W przypadku czynu określonego w § 1 takim oszukańczym działaniem będzie przesunięcie własności składników majątkowych na utworzony w tym celu podmiot gospodarczy. Przedmiotem ochrony, w przypadku czynów zabronionych stypizowanych w w/w przepisie, jest mienie wierzycieli w aspekcie zabezpieczenia prawidłowości realizacji ich roszczeń kierowanych do dłużnika (G. Łabuda, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Zgodnie z powołaną wyżej normą sprawcą udaremnienia lub ograniczenia zaspokojenia wierzycieli może być tylko osoba, która jest dłużnikiem kilku – czyli co najmniej trzech – wierzycieli. W kontekście tego znamienia w pełni zasadne zdaje się być poczynienie uwagi, że o ile w języku potocznym określenia kilku wierzycieli i wielu wierzycieli traktuje się jako odmienne, to na gruncie analizowanego przestępstwa zakresy znaczeniowe tychże będą częściowo tożsame bowiem niezaprzeczalnie dłużnik mający wielu wierzycieli jest zarazem dłużnikiem posiadającym kilku wierzycieli (G. Łabuda, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Co do statusu dłużnika, tzn. tego, czy dla możliwości przypisania mu sprawstwa konieczne jest, aby był to podmiot prowadzący działalność gospodarczą, stwierdzić należy, że owszem, sprawcą może być tylko przedsiębiorca – ustawodawca bowiem wprost wskazuje, że czynności podejmowane przez sprawcę polegają na tworzeniu nowej (tj. innej, kolejnej, następnej) jednostki gospodarczej – co pośrednio wskazuje, że istnieje i funkcjonuje już przynajmniej jedna jednostka gospodarcza przez sprawcę np. kierowana (M. Bojarski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Ustawodawca, w opisie przedmiotowego czynu zabronionego, wskazuje na dwa elementy składające się na zachowanie sprawcy: tworzenie nowej jednostki gospodarczej i przeniesienie na nią składników majątku. Tworzenie nowej jednostki gospodarczej jest kluczowe jedynie wówczas, gdy dokonuje się na podstawie przepisów prawa – chodzi bowiem o tworzenie takich podmiotów, których byt przewidują i dopuszczają obowiązujące przepisy; tworzenie nowej jednostki to także wykorzystanie w celu utworzenia tejże innych podmiotów, a to chociażby poprzez zlecenie określonych czynności (G. Łabuda, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Na marginesie warto nadmienić, że skoro art. 301 § 1 k.k. wymaga stworzenia nowej jednostki gospodarczej, to podmiot ów wcześniej istnieć nie może, a winien być utworzony bezpośrednio przed i w celu przejęcia składników majątku. Nie mamy do czynienia z przedmiotowym przestępstwem w przypadku przekształcenia się spółek, np. spółki z o.o. w spółkę akcyjną (Z. Kukuła, Glosa do wyroku SA w Łodzi z 15 grudnia 2011 r., II AKa 133/11; M. Bojarski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Przez jednostkę gospodarczą, należy rozumieć osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej posiadającą status podmiotu gospodarczego – prowadzącą działalność gospodarczą (G. Łabuda, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8922). Jednostką gospodarczą, na którą dłużnik może skutecznie przenieść składniki swego majątku, jest jedynie taka jednostka, która posiada zdolność do nabywania praw – są to zatem podmioty gospodarcze, które mają osobowość prawną (w szczególności spółki kapitałowe: akcyjna oraz z ograniczoną odpowiedzialnością), ale także spółki osobowe (jawna, partnerska, komandytowa oraz komandytowo-akcyjna), pomimo że nie mają osobowości prawnej, jak również spółki kapitałowe w organizacji oraz spółka cywilna (J. Majewski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 3070).

Przez przenoszenie składników majątku na nową jednostkę gospodarczą należy rozumieć każdą dokonaną przez dłużnika (sprawcę) czynność rozporządzającą, w wyniku której rzeczona jednostka nabywa przysługujące dotychczas dłużnikowi prawo majątkowe (określony składnik majątku) – przy czym  nie ma żadnego znaczenia okoliczność, czy przeniesienie przez dłużnika składników majątku na nowo utworzoną jednostkę gospodarczą nastąpiło odpłatnie czy nieodpłatnie (J. Majewski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 3070). W kontekście odpowiedzialności za przedmiotowe przestępstwo bez znaczenia pozostaje forma przenoszenia składników majątku sprawcy na nową jednostkę gospodarczą. Niemniej jednak powinna to być forma, w wyniku której następuje rzeczywiste i skuteczne przesunięcie tych składników, a więc forma ta musi być zgodna z prawem (M. Bojarski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 10136). W szczególności przeniesienie składnika majątku może nastąpić poprzez: przelew wierzytelności, przeniesienie praw z weksla, sprzedaż lub darowiznę rzeczy oznaczonej co do tożsamości albo przeniesienie posiadania rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku w wykonaniu umowy ich sprzedaży lub darowizny, zaś wypadku gdy nowo tworzona jednostka gospodarcza jest spółką – poprzez wniesienie wkładu pieniężnego lub niepieniężnego. Z punktu widzenia art. 301 § 1 k.k. istotna jest kwestia ważności czynności, w drodze której dokonano przeniesienia składników majątku, bowiem jeżeli jest ona bezwzględnie nieważna, to do przeniesienia składników majątku nie dochodzi - pozostają one w majątku dłużnika (J. Majewski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 3070) – kwestie ważności czynności prawnej regulują przepisy kodeksu cywilnego, w szczególności art. 58 k.c.

Podsumowując, w skutek zachowania sprawcy dotychczasowa istniejąca jednostka gospodarcza sprawcy zostaje pozbawiona majątku, co w konsekwencji prowadzi do jej bankructwa, czyli do stanu niewypłacalności lub upadłości. Istota przedmiotowego przestępstwa nie sprowadza się zatem wyłącznie do przemieszczenia składników majątku sprawcy, ale równocześnie wymaga stwierdzenia, że na skutek owego przesunięcia ograniczono bądź udaremniono zaspokojenie należności wierzycieli (M. Bojarski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 10136). Ustawodawca posługuje się pojęciem dłużnik kilku wierzycieli oraz ich należności, z tej przyczyny należy przyjąć, że skutek przedmiotowego czynu zabronionego winien polegać na udaremnianiu (ograniczaniu) zaspokojenia należności kilku wierzycieli – przy czym analizowane przestępstwo nie odnosi się do takich przypadków, gdy dochodzi do udaremnienia lub ograniczenia zaspokojenie jednego z kilku wierzycieli bądź kilku, ale nie wszystkich (G. Łabuda, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Sprawca przestępstwa z art. 301 § 1 k.k. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przedmiotowe przestępstwo ścigane jest z urzędu.

Przeczytaj także część II artykułu dotyczącego przestępstw przeciwko wierzycielom.

MASZ PYTANIE?