Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo karne

»

Przestępstwo

» Przestępstwa przeciwko ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Uśmiechnięty człowiek ze złotą świanką na ręce ze znakiem dolara.

Przestępstwa przeciwko wierzycielom – art. 301 k.k. cz. II

24.02.2016

Przestępstwo

Przestępstwo doprowadzenia do własnej upadłości lub niewypłacalności może być popełnione umyślne (art. 301 § 2 k.k.) oraz nieumyślnie – poprzez lekkomyślne doprowadzenie do własnej upadłości lub niewypłacalności, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania.

Zgodnie z art. 301 § 2 k.k. czynu zabronionego dopuszcza się ten, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności. Przepis ów nie konkretyzuje sposobów działania sprawcy prowadzących do bankructwa, z tej przyczyny należy przyjąć, że chodzi tu o wszelkie możliwe środki (M. Kulik, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 9101). Tam, gdzie mamy do czynienia z bezpośrednim złym zamiarem, konkretne wyliczenie jest zbędne, wystarczy ustalenie, że istniał zamiar, że działanie było przyczynowe, że wynikiem była niewypłacalność (J. Makarewicz, Kodeks karny z komentarzem, Lwów Ossolineum 1932). Dla stwierdzenia bytu przedmiotowego przestępstwa wymagane jest wskazanie umyślności działania sprawcy, który powoduje pokrzywdzenie wierzycieli w skutek doprowadzenia do własnej niewypłacalności lub upadłości (M. Bojarski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 10136). Z umyślnością działania mamy do czynienia wówczas, gdy sprawca przestępstwa ma zamiar je popełnić tj. chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

Z uwagi na fakt, iż czyn zabroniony określony w art. 301 § 2 k.k. jest przestępstwem skutkowym, dla jego dokonania niezbędne jest zaistnienie skutku w postaci ogłoszenia upadłości lub niewypłacalności (M. Kulik, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 9101). Warunkiem karalności analizowanego czynu jest, aby sprawca był dłużnikiem kilku wierzycieli, tj. co najmniej trzech. Co do pojęcia niewypłacalności oraz upadłości aktualność zachowują uwagi poczynione w toku analizy art. 300 k.k.

W art. 301 § 3 k.k. ustawodawca określił odpowiedzialność za doprowadzenie do swej upadłości lub niewypłacalności w sposób lekkomyślny, poprzez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania. Na gruncie przedmiotowej normy chodzi o rażące naruszanie zasad gospodarowania, przejawiające się w nadmiernym obciążeniu majątku, wyzbywaniu się dochodów – ogólnie rzecz ujmując bezpodstawnym uszczuplaniu majątku (A. Marek, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8056). Przez trwonienie części składowych majątku rozumieć należy bezpodstawne i niepotrzebne zużywanie tegoż, jego marnowanie, niezabezpieczanie, dopuszczenie do nieprawidłowego wykorzystania, przedwczesnego zużycia jego składników (J. Wojciechowski, Ustawa o ochronie obrotu gospodarczego z komentarzem, Warszawa 1994). Formą tegoż może być także uczestniczenie w grach hazardowych czy ryzykownych inwestycjach giełdowych (G. Łabuda, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania znajduje wyraz w takim działaniu sprawcy, które nie jest uzasadnione gospodarczo, nie prowadzi do powiększenia majątku, a wręcz przeciwnie – do jego uszczuplenia. Chodzi o zobowiązania i transakcje, które są dla majątku sprawcy niekorzystne i przez to sprzeczne z zasadami gospodarowania. Oceny sprzeczności należy dokonywać przez pryzmat pojęcia gospodarności, czyli rozsądnego, racjonalnego dysponowania funduszami i mieniem, ostrożnego podejmowania decyzji. Sprzeczność z zasadami gospodarowania zachodzi wówczas, gdy sprawca postępuje niewątpliwie wbrew powszechnie uznanym zasadom dobrego gospodarowania (J. Wojciechowski, Ustawa o ochronie obrotu gospodarczego z komentarzem, Warszawa 1994).

Lekkomyślne bankructwo z art. 301 § 3 k.k. wyraża się rozporządzeniu przez dłużnika składnikami wchodzącymi w skład jego majątku w szczególnych okolicznościach obiektywnych lub subiektywnych. Pierwsze obejmują niezaprzeczalną sprzeczność czynności z zasadami dobrego gospodarowania, pozwalającą uznać, iż sprawca rażąco narusza obowiązujące go reguły ostrożności, jak również realną możliwość doprowadzenia tymi czynnościami do swojej trwałej niewypłacalności. Do okoliczności subiektywnych zalicza się świadomość sprawcy w/w czynności w odniesieniu do faktu realnej możliwości wywołania nimi swojej niewypłacalności. Jednocześnie charakter powołanych okoliczności musi uprawniać twierdzenie, że dłużnik nie miał zamiaru doprowadzić do swojej niewypłacalności. Wszystkie te elementy pozwalają zdefiniować lekkomyślność w kontekście przestępstwa z art. 301 § 3 k.k. (M. Bojarski, Komentarz do art. 301 Kodeksu karnego, Lex nr 10136).

Co do sankcji karnej - sprawca czynu zabronionego określonego w art. 301 § 2 k.k. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Natomiast w przypadku określonym w art. 301 § 3 k.k. – grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Wobec sprawcy przestępstwa, który dobrowolnie naprawił szkodę w całości, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia; jeżeli naprawił szkodę w znacznej części, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Przestępstwo doprowadzenia do bankructwa, zarówno dokonane umyślnie, jak i nieumyślnie, ścigane jest z urzędu.

Zobacz także część I artykułu na temat przestępstw przeciwko wierzycielom.

MASZ PYTANIE?