Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Karne

»

Przestępstwo

» Przestępstwo bigamii – ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Kobieta naklada obrączkę mężczyźnie.

Przestępstwo bigamii – część I

06.04.2016

Przestępstwo

Jeżeli bigamiczny związek małżeński, zawarty przez osobę pozostającą w ważnym związku małżeńskim, zawarty zostanie za zagranicą, w miejscu, gdzie bigamia nie jest uznana przez prawo za przestępstwo, to – ze względu na art. 111 § 1 k.k. – na gruncie prawa polskiego brak będzie podstaw do stwierdzenia, że doszło do popełnienia czynu z art. 206 k.k. Rzeczony art. 111 § 1 k.k. wprowadza bowiem tzw. warunek podwójnej karalności.

Zgodnie z art. 206 Kodeksu karnego, ten kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Przedmiot ochrony na gruncie analizowanego przestępstwa bywa definiowany w różnorakich ujęciach, według niektórych przedstawicieli doktryny prawa karnego dobrem chronionym jest tu rodzina, w szczególności małżeństwo monogamiczne (A. Muszyńska, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr 168352, M. Mozgawa, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr 486914). Inni zawężają przedmiot ochrony do samego związku małżeńskiego, podkreślając, że zakaz bigamii chroni w szczególności doniosłość prawną aktu zawarcia małżeństwa (M. Cieślak, Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Warszawa 1990).

Przestępstwo bigamii może popełnić wyłącznie osoba, która pozostaje w ważnym związku małżeńskim. O pozostawaniu w związku małżeńskim możemy mówić w przypadku osoby, która zawarła małżeństwo w bądź formie cywilnej, bądź w formie konkordatowej, a który to związek małżeński nie ustał, względnie nie stwierdzono jego nieważności. W tym miejscu należy podkreślić, że nawet w przypadku istnienia przesłanek, o nieważności pozostawania w związku małżeńskim należy mówić dopiero od momentu prawnego jego unieważnienia (A. Muszyńska, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr168352).

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 k.r.o. małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński. Z kolei art. 13 § 1 k.r.o. stanowi wprost, że nie może zawrzeć małżeństwa ten, kto już pozostaje w związku małżeńskim. Dla zawarcia małżeństwa niezbędne jest spełnienie przesłanek oznaczonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, w szczególności mowa tu różności płci nupturientów, jednoczesnej ich obecności w chwili składania oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński, zgodności oświadczeń wyrażających wolę zawarcia małżeństwa złożonych przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, względnie uprawnionym duchownym. W przypadku niespełnienia którejkolwiek z przesłanek małżeństwo nie zostaje zawarte. Dodatkowe przesłanki zawarcia małżeństwa wiążą się z zawarciem związku małżeńskiego w formie konkordatowej.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują różne formy ustania istnienia związku małżeńskiego, a to: unieważnienie małżeństwa, uznanie jednego z małżonków za zmarłego, śmierć jednego z małżonków, rozwód. Małżeństwo uznaje się za rozwiązane, względnie unieważnione, po uprawomocnieniu się wyroku – z tej przyczyny, z realizacją ustawowych znamion przestępstwa bigamii możemy mieć do czynienia, gdy drugie małżeństwo zostało zawarte np. w czasie toczącego się procesu dotyczącego rozwiązania małżeństwa, jak również wtedy, gdy zostało zawarte w okresie po wydaniu wyroku, ale jeszcze przed osiągnięciem prawomocności (M. Mozgawa, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr 486914).

Znamiona przestępstwa bigamii wypełnia zawarcie związku małżeńskiego przez osobę pozostającą w separacji, a to z uwagi na treść art. 614 k.r.o – zgodnie z § 2 małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa. Odmiennie rzecz ma się w sytuacji pozostawania w konkubinacie czy tzw. związku partnerskim – nawiązanie związku małżeńskiego przez osobę pozostająca w takiej relacji nie nosi cech bigamii (M. Mozgawa, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr 486914).

Zgodnie z art. 55 k.r.o. w razie uznania jednego z małżonków za zmarłego domniemywa się, że małżeństwo ustało z chwilą, która w orzeczeniu o uznaniu tego małżonka za zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci. Jeżeli po uznaniu jednego z małżonków za zmarłego drugi małżonek zawarł nowy związek małżeński, związek ten nie może być unieważniony z tego powodu, że małżonek uznany za zmarłego żyje albo że jego śmierć nastąpiła w innej chwili aniżeli chwila oznaczona w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli w chwili zawarcia nowego związku małżeńskiego strony wiedziały, że małżonek uznany za zmarłego pozostaje przy życiu. Nie popełnia przestępstwa bigamii osoba, która wyłącznie nie dopełniła formalności związanych z uznaniem za zmarłego (M. Mozgawa, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr 486914).

W dobie możliwości swobodnego przemieszczania się i osiedlania, co do zasady w dowolnym zakątku świata, warto pamiętać, że jeżeli bigamiczny związek małżeński (tj. zawarty przez osobę pozostającą w ważnym związku małżeńskim) zawarty zostanie za zagranicą, w miejscu, gdzie bigamia nie jest uznana przez prawo za przestępstwo, to – ze względu na art. 111 § 1 k.k. – na gruncie prawa polskiego brak będzie podstaw do stwierdzenia, że doszło do popełnienia czynu z art. 206 k.k. Rzeczony art. 111 § 1 k.k. wprowadza bowiem tzw. warunek podwójnej karalności – warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest uznanie takiego czynu za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu jego popełnienia (A. Muszyńska, Komentarz do art. 206 Kodeksu karnego, Lex nr168352).

Podsumowując powyższe rozważania, przestępstwo bigamii może popełnić osoba pozostająca w ważnym związku małżeńskim, czyli także w trakcie separacji. Dla ustalenia ważności trwania związku małżeńskiego konieczne jest odwołanie się do innych przepisów, w szczególności Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W następnym artykule omówiona zostanie strona podmiotowa czynu, czyli czy świadomość sprawcy, że zawiera nowy związek małżeński, pozostając w dotychczasowym, ma znaczenie.

Zobacz także część II artykułu na temat przestępstwa bigamii.

MASZ PYTANIE?