Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo karne

» Przestępstwo ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Przestępstwo pokrzywdzenia wierzyciela przez dłużnika – art. 300 k.k. część II

25.01.2016

Prawo karne

Czynu zabronionego z art. 300 § 2 k.k. dłużnik może dopuścić się wtedy, gdy egzekucja dopiero mu grozi, a więc w okresie, kiedy wierzyciel postanowił dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Nie musi więc istnieć orzeczenie sądowe lub orzeczenie innego organu państwowego, w tym rozstrzygnięcie prawomocne (wyrok SA w Łodzi z 8 grudnia 2012 r., II AKa 269/12).

Stosownie zaś do art. 300 § 2 k.k. przestępstwo popełnia osoba, która w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia.

Zachowanie sprawcy przestępstwa opisanego w art. 300 § 2 k.k. w istocie polega na takim samym zachowaniu, jak w przypadku przestępstwa określonego w § 1, jednakże skierowanym przeciwko mieniu zajętemu lub zagrożonemu zajęciem w toku postępowania egzekucyjnego. Ponadto w przypadku czynu zabronionego określonego w § 2 ustawodawca przewidział dodatkową formę zachowania się sprawcy – a to usunięcie znaków zajęcia umieszczonych podczas czynności egzekucyjnych. Czynu zabronionego z art. 300 § 2 k.k. dłużnik może dopuścić się wtedy, gdy egzekucja dopiero mu grozi, a więc w okresie, kiedy wierzyciel postanowił dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Nie musi więc istnieć orzeczenie sądowe lub orzeczenie innego organu państwowego, w tym rozstrzygnięcie prawomocne (wyrok SA w Łodzi z 8 grudnia 2012 r., II AKa 269/12).

Przedmiotem przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. może być wyłącznie składnik majątkowy, który został już zajęty lub jest zagrożony zajęciem. Zajęcie jest czynnością procesową, w wyniku której dłużnikowi odebrane jest prawo dysponowania określonym aktywem i trwa ono do czasu jego uchylenia lub do czasu, gdy ono nie upadnie z mocy prawa. Dla realizacji znamion czynu z art. 300 § 2 k.k. nie ma znaczenia kwestia legalności zajęcia, niewątpliwie natomiast bezprawność zajęcia znacząco umniejsza stopień winy sprawcy (G. Łabuda, Komentarz do art. 300 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Byt analizowanego czynu zabronionego uzależniony jest od zaistnienia skutku w postaci bądź udaremnienia, bądź utrudnienia zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Jeżeli czynność rozporządzająca majątkiem dłużnika nie miała żadnego wpływu na zaspokojenie wierzyciela, to wobec braku skutku w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela nie można przyjąć, że doszło do popełnienia przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. (wyrok SN z 27 lutego 2002 r., V KKN 83/00). W pozostałym zakresie aktualność zachowują uwagi poczynione na gruncie analizy czynu zdefiniowanego w art. 300 § 1 k.k.

Wszystkie przestępstwa stypizowane w art. 300 k.k. należą do kategorii występków zagrożonych karą pozbawienia wolności. W przypadku czynu zabronionego z § 1 ustawodawca przewidział karę pozbawienia wolności w granicach od miesiąca do 3 lat. Sprawca dokonujący w/w czynu zabronionego w typie kwalifikowanym (§ 3) naraża się na karę pozbawienia wolności w wymiarze od 6 miesięcy do 8 lat. Natomiast czyn z § 2 zagrożony jest karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Dobrowolne naprawienie szkody w całości lub w części stanowi stosownie do art. 307 § 1 i 2 k.k. podstawę fakultatywnego nadzwyczajnego złagodzenia kary. Nadto zgodnie z art. 307 § 1 k.k. dobrowolne naprawienie szkody w całości może stanowić przesłankę odstąpienia od wymierzenia kary. Ze względu na fakt, że realizacja znamion przestępstw z art. 300 jest często powiązana z działaniem sprawcy (dłużnika) w celu osiągnięcia korzyścią majątkowej, w grę wchodzi także orzeczenie grzywny w trybie art. 33 § 2 k.k. (G. Łabuda, Komentarz do art. 300 Kodeksu karnego, Lex nr 8922).

Co do trybu ścigania - zgodnie z art. 300 § 4 k.k., jeśli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, to ściganie przestępstwa z § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego. W przypadku przestępstw z § 2 i § 3 ściganie zawsze następuje z urzędu – podobnie dzieje się w wypadku przestępstwa z § 1, jeżeli pokrzywdzonym jest Skarb Państwa.

Podsumowując teoretyczne rozważania dotyczące przestępstw skutkujących udaremnieniem lub uszczupleniem zaspokojenia wierzyciela warto odnieść się do kwestii zasadności korzystania z zagwarantowanej w nich ochrony. Pozornie takie rozwiązanie wydaje się bezprzedmiotowe, a nawet mogące pozostawać w sprzeczności z interesem wierzyciela (pokrzywdzonego) – skoro bowiem przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności, to skazany dłużnik odbywając karę w zakładzie karnym tym bardziej nie będzie w stanie uiścić przysługującej wierzycielowi należności. Tym czasem praktyka orzecznicza wskazuje, że większość wyroków w tego typu sprawach zapada z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. W tej sytuacji dłużnik jest wolny, ale przez określony czas, zwany okresem próby, musi przestrzegać obowiązującego porządku prawnego – w przeciwnym razie sąd może zarządzić wykonanie kary. W takich warunkach dłużnik może podjąć skuteczne działania mające na celu spłatę zadłużenia. Co więcej – zawieszenie wykonania kary wiąże się najczęściej z orzeczeniem obowiązku naprawienia szkody, czyli najprościej rzecz ujmując obowiązkiem uiszczenia określonej kwoty na rzecz pokrzywdzonego. Czynnikiem motywującym do uczynienia zadość w/w obowiązkowi jest możliwość zarządzenia przez sąd wykonania kary pozbawienia wolności, w sytuacji gdyby skazany uchylał się realizacji tego obowiązku.

 

MASZ PYTANIE?