Porada prawna on-line

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Znak z napisem "vote".

Referendum - niedoceniana forma demokracji

29.12.2015

Pozostałe

W dobie współczesnego życia politycznego, wyborcy często nie zdają sobie sprawy z możliwości wyrażania swojej opinii, stanowiska na dany temat. Pomijając kwestie wyborów parlamentarnych czy samorządowych, w tym także pobudki jakie kierują wyborcami, iż głosują na tą czy inną partię polityczną, obecna Konstytucja oferuje także inną formę demokracji, jaką jest referendum. Ze względu na to, iż sytuacja samorządów, w których żyjemy mogą w mniejszym bądź większym stopniu na nas  wpływać, należy zacząć od referendum lokalnego.


Referendum lokalne uregulowane jest odrębną ustawą z dnia 15 września 2000 r., która w sprawach w niej nieuregulowanych odsyła do Kodeksu wyborczego. W referendum lokalnym mogą brać udział stali mieszkańcy danej jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiatu, województwa), którzy posiadają czynne prawo wyborcze [obywatele, którzy ukończyli osiemnasty rok życia, najpóźniej w dniu głosowania, z wyłączeniem ograniczeń sądowych], do organu stanowiącego tej jednostki. Ustawa o referendum lokalnym wprowadza klasyfikację, prowadzącą do zróżnicowania szczegółów postępowania referendalnego.

Pierwszy podział (podmiotowy) polega na tym, kto może podjąć referendum. Inicjatorem może być organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (rada gminy, powiatu czy sejmik wojewódzki), bądź sami mieszkańcy w liczbie 10% osób uprawnionych do głosowania w gminie lub powiecie oraz 5% uprawnionych osób do głosowania w województwie.

Drugi podział (przedmiotowy) wprowadza klasyfikację dotyczącą zakresu spraw różniących się założonym celem. Mogą to być referenda dotyczące spraw społecznych, gospodarczych lub kulturowych. Kolejnym referendum mieszczącym się w podziale przedmiotowym jest referendum w przedmiocie samo opodatkowania się mieszkańców na cele publiczne. Zaznaczyć należy, iż tego rodzaju referendum może być przeprowadzone tylko w gminie i nie należy mylić tej formy z wprowadzeniem nowej kategorii podatków, gdyż ta należy do materii ustawowej. Ostatnim referendum w tej klasyfikacji jest odwołanie organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, możliwego na wszystkich trzech szczeblach.

Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym z dnia 26 maja 2011 r. wprowadziła kolejny typ referendum lokalnego z inicjatywy mieszkańców. Dotyczy ono utworzenia, połączenia, podziału, bądź zniesienia gminy oraz ustalenia jej granic. Warunkiem podjęcia i efektywności takiego referendum jest możliwość finansowa gminy. Jeśli dochody podatkowe na mieszkańca gminy w zmienionych granicach lub gminy utworzonej byłyby niższe od najniższych dochodów ustalonych ustawowo dla poszczególnych gmin referendum nie może zostać przeprowadzone.

Tytułem wstępu, mam nadzieję, iż rozpoczęliśmy zgłębianie wiedzy w tematyce referendum. W następnym artykule postaram się Państwu przedstawić zagadnienie postępowania referendalnego, wyników referendum lokalnego oraz jego skutki, jak również inne, choć mniej znaczące formy demokracji bezpośredniej. 

MASZ PYTANIE?