Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

»

Dobra osobiste

» Rozpowszechnianie ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Rozpowszechnianie wizerunku bez zgody uprawnionego

12.02.2016

Dobra osobiste

W dobie bardzo szerokiego dostępu do Internetu, portali społecznościowych, informacyjnych i całego natłoku innego rodzaju danych bardzo łatwo jest naruszyć przepisy dotyczące rozpowszechniania wizerunku osoby bez jej zgody. Często jednak pojawiają się wątpliwości – czy zaprezentować „światu” zdjęcie z nowym znajomym? Czy mogę ściągnąć z sieci fotografię po to, by wykorzystać ją później np. na blogu? Czy możliwe jest wykorzystanie zdjęcia polityka lub sportowca? Jak uregulowane jest prawo do wizerunku?

Problem nie jest bagatelny. Wykorzystanie wizerunku czyjejś osoby, np. w postaci fotografii czy filmu nagranego komórką, w sposób bezprawny może rodzić poważne konsekwencje odszkodowawcze. Dlatego też bardzo ważnym jest zapoznanie się z aktualnym stanem prawnym aby wiedzieć jak i kiedy konieczne jest uzyskanie zgody osoby uwiecznionej na zdjęciu oraz czy i w jakiej wysokości zadośćuczynienie może przysługiwać osobie, której wizerunek bezprawnie wykorzystano.

Wizerunek osoby fizycznej jest jej dobrem osobistym, na co bezpośrednio wskazuje art. 23 Kodeksu Cywilnego. Jednoznaczne zdefiniowanie czym są dobra osobiste jest zadaniem bardzo trudnym, jednak nie wnikając w szczegółową analizę prawną uznać można, iż są to wartości o charakterze niemajątkowym, wiążące się z osobowością człowieka, uznane powszechnie w społeczeństwie (tak najczęściej definiowane są dobra osobiste). Przez wizerunek należy zaś rozumieć, jak wskazuje się w doktrynie dostrzegalne, fizyczne cechy człowieka, tworzące jego wygląd i pozwalające na identyfikację osoby wśród innych ludzi. Nie będzie więc wizerunkiem sylwetka osoby odwróconej tyłem chyba, że widoczne będą cechy pozwalające na jej identyfikację. Wizerunkiem nie będzie więc żadne ujęcie osoby, które nie będzie wskazywało na cechy szczególne w takim stopniu, że zezwolą na bezpośrednią identyfikację osoby.

Jak wskazuje się w literaturze, wizerunek należy rozumieć szeroko, jako każdą cechę identyfikującą. Może to więc być nie tylko szczegół anatomiczny, ale także np. charakterystyczne okulary, tatuaż lub rekwizyt, jeśli wyróżniają one daną osobę. Przepisu art. 23 k.c. w kontekście zgody na rozpowszechnianie wizerunku nie wolno jednak interpretować z pominięciem art. 81 ustawy prawo autorskie i prawa pokrewne. Dopiero ten przepis traktuje nie tylko o rozpowszechnianiu wizerunku, ale także nośników, które go przedstawiają (fotografia, portret, karykatura, film etc.).

Co do zasady rozpowszechnianie cudzego wizerunku wymaga zgody uprawnionej do jego ochrony osoby. Nie oznacza to, że osoby, których zgoda nie jest wymagana (o czym za chwilę) są pozbawione ochrony swojego wizerunku – wyjątki od powyższej zasady są jedynie przejawem pragmatycznego podejścia ustawodawcy do kwestii ochrony wizerunku z perspektywy fotografa lub reportera. Zgody na rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga się bowiem, gdy jest to wizerunek osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych oraz osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Zgody nie wymaga także rozpowszechnianie wizerunku osoby, która otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Przyjrzyjmy się temu, co oznaczają poszczególne przesłanki.

Rozpowszechnianie wizerunku osób powszechnie znanych, z uwagi na enigmatyczność tego stwierdzenia, jest kwestią problematyczną, a jest to niezmiernie ważne z punktu widzenia każdej osoby, która pragnie udostępnić wizerunek np. sportowca lub polityka na swojej stronie internetowej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 20 lipca 2007 roku, I CSK 134/07,„do grona osób powszechnie znanych zaliczyć należy natomiast te, które niejako wprost godzą się na upublicznienie wiedzy o swoim życiu rodzinnym lub zawodowym (aktorzy, piosenkarze itp.) oraz te, których zachowanie wyraża konkludentną zgodę na rozgłos (np. politycy)”.  Jak zaś wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 6 września 2013 r., I ACa 519/13 „przesłankę „powszechności” należy odnosić od kręgu odbiorców, do którego adresuje się rozpowszechniany wizerunek”, a więc nie musi to być osoba znana całemu społeczeństwu, a jedynie tym, do których daną informację się przekazuje.

Wyjaśnienia wymaga również pojęcie „szczegółu całości”. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie (19 grudnia 2001 r., I ACa 957/01) następuje to wtedy, gdy osoba stanowi „jedynie element akcydentalny lub akcesoryjny przedstawionej całości, tzn. w razie usunięcia wizerunku nie zmieniłby się przedmiot i charakter przedstawienia”. Przekładając to na język polski – wizerunek stanowi szczegół całości w przypadku, gdy jego usunięcie nie wpływa na samą wartość obrazu, zdjęcia, filmu etc. (tzw. test eliminacji).

Można wskazać  przykłady, które, w sposób obrazowy, dobrze nakreślą tę kwestię – umieszczenie wizerunku Mony Lisy na obrazie wymagałoby zgody samej, tajemniczo uśmiechniętej zainteresowanej, zaś umieszczenie przez Jana Matejkę w „Bitwie pod Grunwaldem” poszczególnych, litewskich  żołnierzy nie wymagałoby ich zgody ze względu na to, że są elementem całości, zaś umieszczenie Ulryka von Jungingena, który wydaje się nie przejść testu eliminacji (usunięcie jego wizerunku zupełnie zmieniłoby koncepcję dzieła), nie wymagało zgody ze względu na to, iż był on postacią powszechnie znaną.

Jak wynika z powyższych przykładów – publikacja wizerunku co do zasady wymaga zgody osoby uprawnionej. Jeśli więc nie jest możliwe zakwalifikowanie danej osoby do któregoś z kręgów wyłączonych z obowiązku pozyskania zgody, to konieczne są negocjacje z osobą uprawnioną do ochrony wizerunku. W przypadku bowiem naruszenia tych reguł – osoba ta dysponuje narzędziami prawnymi, które może zastosować.

Pierwszym, podstawowym uprawnieniem jest tzw. roszczenie negatoryjne. Oznacza to, że osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, ma prawo domagać się zaprzestania łamania prawa, czego może dochodzić polubownie lub na drodze sądowej. Oczywiście, jest to najmniej bolesna dla strony naruszającej, a jednocześnie, najczęściej, nie występuje samoistnie. Drugim żądaniem zgłaszanym przez osobę uprawnioną jest oczywiście roszczenie o zadośćuczynienie. Może zostać ono zgłoszone w dowolnej kwocie i nie opiera się na szkodzie majątkowej a jedynie na zasadzie winy. Wysokość zadośćuczynienia jest zależna od wagi naruszenia, jednak w zdecydowanej większości wypadków waha się od kilku do kilkunastu (rzadko) tysięcy złotych. Warto zatem uważać podczas publikowania zdjęć – lub zwracać uwagę na to, gdzie nasz wizerunek jest publikowany.

 

 

 

 

MASZ PYTANIE?