Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

»

Separacja

» Separacja a alimenty na ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Ręce wyciągnięte po pieniądze.

Separacja a alimenty na rzecz małżonka

03.03.2016

Separacja

Zgodnie z art. 61[4] § 3 k.r.o. małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Powinność niesienia pomocy współmałżonkowi może przybierać formę majątkową albo osobistą. Czy to jednak oznacza, że jeden z małżonków pozostających w separacji może żądać alimentów na swoją rzecz?

Ogólną regułę odnośnie skutków orzeczenia separacji statuuje art. 614 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym wywołuje ono takie skutki jak orzeczenie rozwodu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

W kontekście powyższego warto mieć na uwadze, że separacja jest instytucją odmienną od rozwodu. Pomimo orzeczenia separacji węzeł małżeński zostaje bowiem utrzymany, o czym świadczy w szczególności fakt, iż małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć kolejnego małżeństwa – zgodnie z art. 614 § 2 k.r.o.

Przepisy nie określają, czy orzeczenie separacji skutkuje ustaniem obowiązku wierności pomiędzy małżonkami, niemniej jednak przyjmuje się, że obowiązek wierności trwa, a wyłączyć może go jedynie rozwód. Orzecznictwo wskazuje, że zachowywanie wierności małżeńskiej należy do istoty małżeństwa (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1954 r., II C 1255/53). Nadto przedstawiciele doktryny wskazują, że instytucja separacji, ze swej istoty wymaga zachowania wierności, bowiem ma na celu zapewnienie małżonkom odpowiednich warunków do refleksji nad ich związkiem i podjęcia adekwatnych kroków w kierunku rozwiązania dotychczasowych problemów – w tych okolicznościach wyłączenie obowiązku zachowania wierności powodowałoby, że nakreślony wyżej cel stałby się z góry niemal niemożliwy do osiągnięcia (A. Sylwestrzak, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 152351, wyrok SA w Poznaniu z dnia 9 września 2009 r., I ACa 565/09).

Zgodnie z art. 614 § 3 k.r.o. małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Powinność niesienia pomocy współmałżonkowi może przybierać formę majątkową albo osobistą np. poprzez pomoc w gospodarstwie domowym, pielęgnację w czasie choroby, niepełnosprawności (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., II SA/Bd 797/10).

Zgodnie z art. 614 § 4 k.r.o. do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków pozostających w separacji drugiemu małżonkowi, stosuje się odpowiednio przepisy art. 60, z wyjątkiem § 3. Z tej przyczyny małżonek pozostający w separacji, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi pozostającemu w separacji nie jest ograniczony pięcioletnim terminem, określonym w art. 60 § 3 k.r.o. a to z tej przyczyny, iż jego stosowanie zostało wyłączone wprost przez przepis art. 614 § 4 k.r.o.

Obowiązek alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego separacji zostanie wyłączony, jeżeli orzeczono separację na zgodny wniosek małżonków – stanowi to naturalną konsekwencję faktu, iż przesłanką w/w obowiązku jest orzeczenie w kwestii wyłącznej winie rozkładu pożycia, natomiast orzeczenie separacji na zgodny wniosek stron nie dopuszcza możliwości orzekania o winie (A. Sylwestrzak, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 152351).

Nadto, zgodnie z art. 60 § 2 k.r.o., jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a separacja pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

Stan niedostatku zachodzi już wówczas, gdy uprawniony nie ma możliwości zarobkowych i majątkowych, pozwalających na pełne pokrycie jego usprawiedliwionych potrzeb – jeżeli małżonek pozostający w separacji może zaspokoić swoje potrzeby jedynie częściowo, obowiązek zobowiązanego ograniczać się będzie do zabezpieczenia niezaspokojonej części (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693 i opracowania tam powołane). Stan niedostatku występuje wtedy, gdy uprawniony nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 roku, IV CKN 662/00) przy czym uprawiony winien w pełni wykorzystać wszystkie możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia usprawiedliwionych własnych potrzeb (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2014 roku, I ACa 1422/03).

Ustalenie istnienia przesłanki w postaci istotnego pogorszenia sytuacji materialnej, implikuje konieczność porównania aktualnej sytuacji materialnej małżonka niewinnego z sytuacją, jaka istniałaby, gdyby separacja nie została orzeczona (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693 i opracowania tam powołane). Przy określeniu usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego właściwa jest reguła, według której stopa życiowa wszystkich członków rodziny powinna być równa (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86). Reguła ta oznacza, iż podział dochodów pomiędzy członków rodziny powinien być dokonany z uwzględnieniem usprawiedliwionych potrzeb każdego z jej członków. Górną granicą świadczeń alimentacyjnych są zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego, choćby nawet nie zostały w tych granicach pokryte wszystkie usprawiedliwione potrzeby uprawnionego do alimentacji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1972 r., III CRN 470/71).

MASZ PYTANIE?