Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

»

Separacja

» Separacja orzekana na ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Separacja orzekana na zgody wniosek stron

23.02.2016

Separacja

W toku postępowania wszczętego w trybie art. 611 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tj. na zgodny wniosek stron dotyczący orzeczenia separacji, sąd bada czy mamy do czynienia ze spełnieniem przesłanki pozytywnej tj. zupełnym rozkładem pożycia i czy orzeczeniu separacji nie sprzeciwiają się w konkretnej sprawie zasady współżycia społecznego vide czy istnieje przesłanka negatywna.

Stosownie do normy wyrażonej w art. 611 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd w postępowaniu nieprocesowym, może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków ukierunkowanego na jej orzeczenie. Nie jest natomiast konieczne, by ta zgodność rozciągała się na inne kwestie, będące przedmiotem rozstrzygania sądu, w szczególności takie jak sposób podziału majątku, mieszkanie bądź alimenty dla małżonka (A. Sylwestrzak, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 152351). Sąd nie jest związany żądaniem małżonków, gdyż zgodnie z treścią powołanego przepisu może orzec separację.

W doktrynie funkcjonuje spór, co do tego, kiedy mamy do czynienia, ze spełnieniem przesłanki zgodnego żądania separacji. Przedstawiciele pierwszego ze stanowisk wskazują, że zgodne żądanie nie jest tym samym, co zgodny wniosek, o którym mowa w art. 5671 k.p.c., w związku z czym tryb nieprocesowy orzekania o separacji może zostać wdrożony jedynie wówczas, gdy zgodne żądanie małżonków wyraża się w zgodnym wniosku. O zgodnym wniosku można zaś mówić wówczas, gdy:

- wniosek został podpisany przez oboje małżonków, albo

- złożono oddzielnie, lecz równocześnie dwa pisma procesowe, z których jedno podpisuje żona, a drugie mąż, albo

- złożono wniosek podpisany tylko przez jednego małżonka, ale z załączonym pisemnym oświadczeniem drugiego, że wniosek ten popiera (P. Boguszewski, Wpływ czynności dyspozytywnych stron (uczestników postępowania) na zmianę trybu postępowania w sprawach o separację, Rodzina i Prawo 2010, nr 16).

Przedstawiciele odmiennego, tzw. liberalnego poglądu wskazują, że postępowanie w przedmiocie separacji może być prowadzone w trybie nieprocesowym, nie tylko wówczas, gdy małżonkowie złożą wspólny wniosek, ale również wówczas, gdy ze złożonego przez jedną ze stron wniosku wynika, że drugi małżonek wyraża nań zgodę – co jest weryfikowane przez sąd podczas rozprawy (B. Czech (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Piasecki, Warszawa 2011).

W toku postępowania wszczętego w trybie art. 611 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd bada czy mamy do czynienia ze spełnieniem przesłanki pozytywnej tj. zupełnym rozkładem pożycia (więcej: Kiedy można uzyskać separację?)  i czy orzeczeniu separacji nie sprzeciwiają się w konkretnej sprawie zasady współżycia społecznego vide czy istnieje przesłanka negatywna (Więcej o przesłankach negatywnych orzeczenia separacji: Separacja – przeszkody prawne). Co więcej sąd winien ustalić, czy złożenie zgodnego wniosku w trybie art. 611 § 3 k.r.o. nie zmierza do obejścia prawa (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693). W przedmiotowym postępowaniu sąd nie orzeka co do winy małżonków w zakresie rozkładu pożycia – następuje skutek taki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy, co wynika z treści art. 613 § 2 k.r.o.

Zgodnie z art. 5671 k.p.c. do rozpoznania spraw o separację na zgodny wniosek małżonków właściwe rzeczowo są sądy okręgowe. Sądem właściwym miejscowo jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mają wspólne miejsce zamieszkania, względnie miejsce wspólnego pobytu. W sytuacji, gdy małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, wówczas wniosek należy zgłosić w sądzie właściwym dla jednego z małżonków, zgodnie z art. 508 k.p.c., co wynika z treści art. 5671 k.p.c. Stosownie do art. 5673 k.p.c. w toku postępowania sąd nakłania małżonków do pojednania, jeżeli jednak do pojednania nie dojdzie, wówczas przystępuje do rozpoznania sprawy. Postanowienie w przedmiocie orzeczenia separacji sąd w składzie jednoosobowym wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.

Co się tyczy postępowania dowodowego – jest ono maksymalnie uproszczone i w istocie sprowadza się do dopuszczenia dowodu z przesłuchania wnioskodawców będących uczestnikami postępowania w trybie art. 299 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. na okoliczność przyczyn, czasu trwania rozkładu pożycia małżeńskiego uczestników, ich sytuacji majątkowej etc. Istnieje nadto możliwość ograniczenia postępowania dowodowego w trybie art. 442 k.p.c. w zw. z art. 302 § 1 k.p.c. tj. ograniczenie postępowania dowodowego do dowodu z zeznań jednego z wnioskodawców z uwagi na treść zgodnego oświadczenia uczestników zawartego we wniosku (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

Złożenie zgodnego wniosku przez oboje małżonków na podstawie art. 611 § 3 k.r.o. narzuca tryb, w jakim postępowanie jest prowadzone (nieprocesowy, zamiast procesowego prowadzonego po wniesieniu powództwa), a nadto wpływa wysokość opłaty sądowej (100 zł, zamiast 600 zł wymaganej w przypadku pozwu o separację). Warto przy tym pamiętać, że jeżeli z treści pisma zatytułowanego jako wniosek o orzeczenie separacji nie wynika, że jest to wniosek zgodny, przyjmuje się, że jest to pismo błędnie oznaczone w rozumieniu art. 130 § 1 k.p.c. i należy traktować go jako pozew (A. Sylwestrzak, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 152351 i opracowania tam powołane).

Zgodne żądanie małżonków musi istnieć w momencie orzekania. Cofnięcie żądania przez jednego z małżonków, implikuje umorzenie prowadzonego postępowania na zasadzie art. 5672 § 1 k.p.c. W doktrynie wskazuje się, że każdy z małżonków może cofnąć żądanie orzeczenia separacji także w postępowaniu apelacyjnym. Analogiczne skutki jak cofnięcie zgody na orzeczenie separacji w trybie art. 611 § 3 k.r.o. spowoduje wniesienie przez jednego z małżonków pozwu o rozwód lub o orzeczenie separacji z winy drugiego z małżonków. Postępowanie umarza się nadto w razie śmierci jednego z małżonków (postanowienie SA w Katowicach z dnia 6 grudnia 2000 r., I ACa 842/00, M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

W ramach postępowania o separację na zgodny wniosek, sąd może nakazać eksmisję małżonka, który swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie; orzec o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź przyznanie jednemu małżonkowi jest możliwe; nadto nic nie stoi na przeszkodzie dokonaniu podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu (M. Białecki, Komentarz do artykułu 611 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex nr 161693).

MASZ PYTANIE?