Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Cywilne

»

Umowy

» Świadczenie wyrównawcze ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Stos złotych monet.

Świadczenie wyrównawcze w umowie agencyjnej

29.12.2015

Umowy

Rozpowszechnianie wszelkich form outsourcingu nabiera coraz większego tempa. Nikogo już nie dziwi korzystanie z zewnętrznych usług księgowych czy prawnych, gdyż jest to nie tylko bardziej korzystne finansowo niż stworzenie odpowiednich działów obsługi w ramach własnej struktury organizacyjnej, ale także pozwala na przerzucenie pewnej części odpowiedzialności za wykonywanie tych usług na inne osoby czy podmioty. W ostatnich czasach widzimy też na rynku coraz większe zainteresowanie usługami przedstawicieli handlowych, którzy coraz częściej wybierają jako formę współpracy tzw. „samozatrudnienie”, a następnie rozwój przedsiębiorstw, które pozwalają na całkowity outsourcing usług handlowych. To zaś spowodowało, iż mało popularna w latach 80’ czy 90’ XX wieku umowa agencyjna przeżywa swoją drugą młodość wiele lat później od dnia, w którym włączono ją do systemu prawnego w Polsce.


Umowa agencyjna, uregulowana w przepisach art. 758 i następnych Kodeksu Cywilnego, to kontrakt zawierany pomiędzy dwoma przedsiębiorcami (nie można więc zawrzeć takiej umowy w przypadku, gdy choćby jedną ze stron ma być osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej). Jego istotą jest to, iż agent zobowiązuje się do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu umów z klientami dającego zlecenie lub zawieraniu tych umów w jego imieniu. Co do zasady za wykonywanie przedmiotowych usług agentowi należy się wynagrodzenie obliczane na zasadzie prowizji, a więc wynagrodzenia uzależnionego od wartości lub ilości zawartych umów. Co jednak najbardziej istotne – sposób rozliczania agenta jest pozostawiony stronom do ustalenia, powyżej wskazany przepis określa jedynie modelowy sposób wynagradzania agenta. Może to więc być prowizja kwotowa (np. 100 zł za pozyskanego klienta), procentowa (np. 5% wartości sprzedaży netto) lub mieszana (np. 100 zł za pozyskanie klienta oraz 5% od każdej wpłaty). 

Umowa agencyjna, jak niemal każda umowa w obrocie gospodarczym, może zostać wypowiedziana lub rozwiązana przez jedną ze stron. W takiej sytuacji ustawodawca przewidział narzędzie, które chroni agenta przed utratą prowizji, przynależnej mu z tytułu już zawartych umów. Mechanizm ten nazywany został świadczeniem wyrównawczym i należy się agentowi z mocy prawa, na podstawie przepisu art. 7643 Kodeksu Cywilnego.

Świadczenie wyrównawcze jest roszczeniem agenta, jeżeli w czasie trwania umowy pozyskał on nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Dotyczy więc albo kontraktów terminowych, związanych z wykonywanymi przez dającego zlecenie usługami i rozliczanymi za pomocą prowizji procentowej lub mieszanej, albo relacji handlowych z danym klientem w postaci wykonywania stałych i regularnych umów np. sprzedaży lub dostawy. Wysokość świadczenia wyrównawczego nie może przekroczyć wysokości wynagrodzenia agenta za jeden rok obliczonego na podstawie średniej sprzedaży z ostatnich pięciu lat, zaś w przypadku, gdy umowa agencyjna trwała krócej niż 5 lat – na podstawie średniej wyliczonej z całego okresu obowiązywania umowy.

Aby móc dochodzić świadczenia wyrównawczego agent musi zgłosić swoje żądanie w terminie roku od dnia rozwiązania umowy. Nie jest więc możliwe uznanie, że należy się ono z mocy prawa. Ponadto taka konstrukcja wskazuje, iż to na agencie spoczywa ciężar udowodnienia, iż spełnił on przesłanki do uzyskania takiego świadczenia, a więc że pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi oraz że dający zlecenie nadal czerpie znaczne korzyści z tych umów. O ile w wypadku zawierania terminowych kontraktów z kontrahentami wykazanie tych okoliczności nie jest stosunkowo trudne, to w przypadku, nawet regularnych, pojedynczych umów sprzedaży – udowodnienie utrzymania ciągłych korzyści dla mocodawcy przez agenta może być problematyczne, dlatego też warto w takich sprawach skorzystać z doświadczeń profesjonalisty. Doświadczenie pokazuje bowiem, że sprawy o zapłatę świadczenia wyrównawczego, zwłaszcza w przypadku kontrahentów zza granicy, potrafią być niezwykle złożone i trudne z punktu widzenia dowodzenia swoich racji.

Świadczenie wyrównawcze nie należy się jednak agentowi w każdej sytuacji rozwiązania umowy agencyjnej. Kodeks Cywilny przewiduje trzy wyjątki, w których uzyskanie tej rekompensaty jest niemożliwe.

  1. Dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia.
    W takim wypadku ciężar udowodnienia takiego faktu spoczywa na dającym zlecenie. To on musi wykazać wystąpienie tych okoliczności oraz udowodnić, iż nastąpiły one na skutek działania lub zaniechania, za jakie odpowiedzialność ponosi agent.
  2. Agent wypowiedział umowę, chyba że wypowiedzenie jest uzasadnione okolicznościami, za które odpowiada dający zlecenie, albo jest usprawiedliwione wiekiem, ułomnością lub chorobą agenta, a względy słuszności nie pozwalają domagać się od niego dalszego wykonywania czynności agenta.
    Odpowiedzialność za udowodnienie „uzasadnionych okoliczności” spoczywa na agencie. W praktyce sprawy prowadzone w oparciu o ten przepis są nadzwyczaj trudne, zwłaszcza w przypadkach określonych w tym podpunkcie jako „usprawiedliwione wiekiem, ułomnością lub chorobą”. Żaden przepis nie precyzuje o jakim wieku lub jakich chorobach mowa – każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.
  3. Agent za zgodą dającego zlecenie przeniósł na inną osobę swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy.

Ciężar udowodnienia istnienia takiej zgody spoczywa na agencie.

Podsumowując powyższe rozważania należy podkreślić, iż strony w umowie agencyjnej nie mogą zawrzeć regulacji odbiegających od ustawowych norm na niekorzyść agenta. Oznacza to, iż możliwe jest zawarcie klauzuli, zgodnie z którą agentowi będzie się należało wynagrodzenie wyższe niż wyliczone na podstawie ustawy, lub że będzie się należało np. także w przypadku nieuzasadnionego rozwiązania umowy przez agenta. W przypadku zawarcia w umowie klauzuli mniej korzystnej dla agenta – będzie ona nieważna, a w jej miejsce zastosowanie znajdą regulacje z ustawy.

Jak widać w powyższej analizie, sprawy o zapłatę świadczenia wyrównawczego, choć teoretycznie wydają się nieskomplikowane, mogą nastręczać wiele trudności dla obu stron takiego postępowania. Dlatego też warto, niezależnie od tego, po której stronie procesowej się znajdujesz, skorzystać z pomocy profesjonalisty, który z pewnością pomoże Ci zrozumieć istotę problemu i skutecznie uzasadnić swoje stanowisko w danej sprawie.

MASZ PYTANIE?