Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Karne

»

Przestępstwo

» Uporczywe uchylanie się ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek chowający pieniądze do kieszeni.

Uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego – część I

01.04.2016

Przestępstwo

Uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do alimentacji jest przestępstwem penalizowanym w Kodeksie karnym. Z dzisiejszego artykułu dowiedzą się Państwo, czy nie wykonywanie umowy dotyczącej alimentów może spełniać przesłanki przestępstwa z art. 209 k.k. oraz czy nastawienie sprawcy i jego możliwości majątkowe mają znaczenie.

Zgodnie z art. 209 § 1 Kodeksu karnego czynu zabronionego dopuszcza się ten, kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Czyn ów podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ściganie sprawcy następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego, jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu.

Przechodząc do analizy przestępstwa określanego mianem uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, wskazać należy, że przedmiotem ochrony są tutaj rodzina i instytucja opieki, w szczególności zaś zabezpieczenie materialnych potrzeb osób najbliższych dla sprawcy, względnie innych osób, których uprawnienia wynikają z orzeczenia sądowego lub ustawy (postanowienie SN z dnia 20 kwietnia 2001 r., sygn. akt V KKN 47/01).

Sprawcą przestępstwa określonego w art. 209 Kodeksu karnego może być wyłącznie osoba, na której ciąży obowiązek łożenia na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby (A. Marek, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Jako źródło obowiązku alimentacyjnego przepis art. 209 k.k. wskazuje ustawę oraz orzeczenie sądowe. W doktrynie, co do zasady wyklucza się, w kontekście analizowanej normy, jako źródło obowiązku alimentacyjnego umowę (M. Mozgawa, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 9101). Co się tyczy pierwszego ze źródeł, chodzi obowiązek alimentacyjny określony w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, tj. rodziców wobec dzieci, ale także dorosłych dzieci wobec rodziców, którzy nie są w stanie utrzymać się samodzielnie; lub w Kodeksie cywilnym: orzeczenie renty dożywotniej na podstawie art. 913 k.c., orzeczenie o zabezpieczeniu roszczeń na podstawie art. 753 § 1 k.p.c. (M. Mozgawa, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 9101). W kontekście drugiego ze źródeł, takim orzeczeniem sądowym będzie w szczególności orzeczenie zasądzające alimenty na rzecz małoletniego dziecka lub orzeczenie zasądzające inny rodzaj świadczenia, chociażby obowiązek płacenia renty za spowodowany uszczerbek na zdrowiu. Orzeczeniem stwierdzającym obowiązek łożenia na utrzymanie, w rozumieniu art. 209 k.k., jest każde orzeczenie zobowiązujące do świadczeń polegających na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania; także orzeczenie o zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych w trybie określonym w art. 753 § 1 k.p.c. jest orzeczeniem, w którym stwierdzono obowiązek łożenia na utrzymanie (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1993 r., sygn. akt I KZP 4/93).

Dla istnienia przestępstwa uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje kwestia słuszności zasądzonego prawomocnie obowiązku alimentacyjnego (A. Marek, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Przestępne działanie sprawcy polega na uporczywym uchylaniu się od ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki, przejawiającego się w unikaniu łożenia na utrzymanie osoby najbliższej lub innej uprawnionej, a w konsekwencji narażenie tejże na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb (M. Mozgawa, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 9101).

Uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do alimentacji zachodzi wtedy, gdy zobowiązany, mając obiektywną możliwość wykonania tego obowiązku, nie dopełnia go ze złej woli (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1976 r., sygn. akt VI KZP 13/75, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2001 r., sygn. akt V KKN 504/00). W pojęciu uchyla się mieści się negatywny stosunek psychiczny osoby zobowiązanej do wykonania nałożonego na nią obowiązku, który sprawia, że mimo obiektywnej możliwości jego wykonania, sprawca tego obowiązku nie wypełnia, gdyż wypełnić nie chce lub też zlekceważył obowiązek nałożony wyrokiem. Ten negatywny stosunek winien być każdorazowo wykazany stosownymi dowodami (postanowienie SN z dnia 17 kwietnia 1996 r., sygn. akt II KRN 204/96).

Jak więc widać z powyższego, nie każdy tytuł prawny do alimentów (umowa) może być podstawą do orzeczenia kary dla sprawcy. Nie bez znaczenia jest także nastawienie psychiczne zobowiązanego do alimentacji, który powinien wykazywać brak chęci łożenia na uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych. W kolejnym artykule o uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego co nieco o znamieniu “uporczywości”.

Zobacz także część I artykułu na temat uporczywego uchylania się od alimentacji.

MASZ PYTANIE?