Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Karne

»

Przestępstwo

» Uporczywe uchylanie się ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Człowiek chowający pieniądze do kieszeni.

Uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego – część II

01.04.2016

Przestępstwo

Z poprzedniego artykułu wiadomo już, że uporczywe uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do alimentacji jest karalne. Jednak, co na gruncie tego przepisu oznacza „uporczywość”? Niealimentacja musi także narazić osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - jakie potrzeby uważane są za podstawowe? Na te i inne pytania otrzymają Państwo odpowiedź w poniższym artykule.

Karalność niealimentacji wiąże się nie z samym niewykonywaniem ciążącego na sprawcy obowiązku przekazywania adekwatnych środków na utrzymanie dziecka, rodziców lub innej osoby najbliższej, ale uporczywym uchylaniem się od tego obowiązku. Przez uporczywość rozumie się zachowanie długotrwałe, powtarzalne, nacechowane złą wolą i nieustępliwością (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1996 r., sygn. akt II KRN 200/95; postanowienie SA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2000 r., sygn. akt II AKz 289/00). Nie należy tego utożsamiać z działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, które nie musi zachodzić, gdyż cel ten nie należy do znamion przestępstwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1987 r., sygn. akt V KRN 271/87).

Znamię uporczywości łączy w sobie dwa elementy. Pierwszy polega na szczególnym nastawieniu psychicznym wyrażającym się w nieustępliwości, chęci postawienia na swoim, bez względu na pobudki, podtrzymywaniu własnego stanowiska na przekór ewentualnym próbom jego zmiany – np. mimo wszczęcia egzekucji cywilnej, przeprowadzenia rozmów ostrzegawczych etc. Drugi element, polega na trwaniu takiego stanu rzeczy przez pewien dłuższy czas – np. na wstrzymywaniu się z zapłatą kolejnych rat alimentacyjnych co najmniej przez 3 miesiące lub płacenie ich nieregularnie albo w kwotach znacznie niższych od należnych (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1976 r., sygn. akt VI KZP 13/75, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2001 r., sygn. akt V KKN 504/00). Nie są istotne motywy kształtujące negatywne nastawienie sprawcy (A. Marek, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Przestępstwo niealimentacji jest przestępstwem skutkowym, aby więc można było uznać, że zostało dokonane, konieczne jest stwierdzenie, że uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego spowodowało skutek w postaci narażenia pokrzywdzonego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Przedstawiciele doktryny wskazują, że należy przez to rozumieć spowodowanie stanu bezpośredniego i konkretnego zagrożenia niemożnością zaspokojenia wyżej wskazanych potrzeb (A. Marek, Komentarz do art. 209 Kodeksu karnego, Lex nr 8056).

Zakres podstawowych potrzeb życiowych, o którym mowa w art. 209 k.k., nie jest pojęciem stałym i niezmiennym, lecz zależy od konkretnych warunków społeczno – ekonomicznych i stanu świadomości społecznej na danym etapie rozwoju społeczeństwa. Im wyższy jest stopień tego rozwoju oraz przeciętny poziom życia obywateli, tym większe i bardziej różnorodne są potrzeby uznawane powszechnie za podstawowe. W szczególności staje się niezbędne nie tylko zabezpieczenie każdemu człowiekowi minimum egzystencji w postaci środków przeznaczonych na jego utrzymanie: żywności, odzieży, mieszkania itp., ale również – odpowiednio do wieku – zapewnienie mu niezbędnego wykształcenia i przygotowania zawodowego, a także możliwości korzystania z dóbr kulturalnych. Fakt zaspokojenia podstawowych podstaw życiowych uprawnionego kosztem znacznego wysiłku osoby współzobowiązanej do alimentacji albo przez inne osoby, które nie są zobowiązane, nie wyłącza ustawowego znamienia narażenia na niemożność zaspokojenia tych potrzeb (uchwała SN z dnia 9 czerwca 1976 r., sygn. akt VI KZP 13/75). Nie wyłącza skutku przestępstwa niealimenatcji fakt, iż potrzeby uprawnionego są zaspokajane przez inną osobę, np. drugiego z rodziców, który czyni to kosztem znacznych poświęceń albo wyniku świadczeń dokonywanych z funduszy publicznych (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1973 r., sygn. akt VI KZP 25/73).

Przez pojęcie podstawowych potrzeb życiowych rozumie się nie tylko potrzeby w zakresie minimum egzystencji (wyżywienie, odzież, potrzeby higieniczne), ale również potrzeby związane z uzyskaniem niezbędnego wykształcenia i korzystaniem z dóbr kulturalnych (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1976 r., sygn. akt VI KZP 13/75, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 1987 r., sygn. akt V KRN 54/87).

Prawomocne skazanie za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacji stwarza stan powagi rzeczy osądzonej w stosunku do okresu objętego wyrokiem skazującym. Kontynuowanie przez sprawcę uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego jest nowym przestępstwem podlegającym osądzeniu w odrębnym postępowaniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2001 r., sygn. akt II KKN 37/01, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2002 r., sygn. akt V KK 10/02).

Przestępstwo niealimentacji jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego. W przypadku, gdy pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w razie bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który wypłacał świadczenia alimentacyjne, nie jest uważany za pokrzywdzonego w postępowaniu karnym o przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., sygn. akt I KZP 6/02).

Zobacz także część I artykułu na temat uporczywego uchylanie się od alimentacji.

MASZ PYTANIE?