Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla każdego

»

Prawo rodzinne

»

Alimenty

» W jakich sytuacjach ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

pieniadze

W jakich sytuacjach uzasadnione jest żądanie zmiany wysokości alimentów?

10.04.2017

Alimenty

Najbardziej znaną formą alimentów są alimenty przysługujące dziecku od rodziców. Wysokość potocznie zwanych „alimentów na dziecko” niestety jest często przedmiotem sporów pomiędzy rodzicami, a także prowadzi do wywierania presji ekonomicznej: jedna strona chce uzyskać jak najwyższe świadczenie, a druga chce płacić jak najmniej.

Co zrobić, gdy np. w związku z rozpoczęciem realizacji obowiązku szkolnego zwiększą się potrzeby dziecka? Co zrobić gdy osoba zobowiązana do alimentacji straci pracę bez swojej winy? Czy nadal musi płacić świadczenie w ustalonej przez sąd wysokości? Czy założenie drugiej rodziny i pojawienie się nowego dziecka wpływa na wysokość alimentów dla dziecka z pierwszego związku?

Zgodnie z prawem na obojgu rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny względem dziecka. Zakres tego obowiązku jest wyznaczony usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz zarobkowymi i majątkowymi możliwościami zobowiązanego. W przypadku dziecka, które jeszcze nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, wykonanie obowiązku alimentacyjnego może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego. W takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego (art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z tego właśnie względu najczęściej jest tak, że dziecko przebywa stale z jednym z rodziców, a od drugiego rodzica są zasądzane alimenty.

W zakresie wysokości alimentów cennych wskazówek udziela Sąd Najwyższy w uchwale Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 16 grudnia 1987 r. w sprawie sygn. akt III CZP 91/86: „Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego rozumieć należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu - odpowiedni do jego wieku i uzdolnień - prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych, nie zaś rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie.” Oznacza to, że rodzic powinien zapewnić dziecku takie same warunki bytu, w których sam żyje. Nie jest zatem dopuszczalne, aby np. rodzic faworyzował dziecko z nowego związku i zapewniał mu lepsze warunki bytu niż dziecku z pierwszego związku. Równa stopa życiowa oznacza także obowiązek rodzica do dzielenia się z dzieckiem nawet wtedy, gdy sam nie dysponuje znacznym majątkiem. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 stycznia 2000 r. w sprawie sygn. akt I CKN 1077/99: „Rozważając przepisy art. 135 § 1 k.r.o. i art. 138 k.r.o. nie można abstrahować od obowiązków wynikających z innych przepisów. Art. 96 k.r.o. nakłada na rodziców obowiązek troski o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, zaś wedle art. 133 § 1 k.r.o. rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie także wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku. Wobec treści tych przepisów uznać trzeba, że rodzic powinien dzielić się z dzieckiem skromnym nawet dochodem.”

Bardzo ważne jest to, że przy obliczaniu wysokości świadczenia alimentacyjnego bierze się pod uwagę nie faktyczne zarobki, ale jak stanowi przepis – możliwości zarobkowe. Oznacza to, że jeśli zobowiązany do płacenia alimentów rodzic stracił pracę i nie czyni nic, aby znaleźć nowe zatrudnienie, nie jest to powód do tego, aby mógł zasadnie żądać obniżenia wysokości świadczenia. Cały czas zachowuje aktualność pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 9 stycznia 1959 r. w sprawie sygn. akt III CR 212/58: „Nie decyduje zatem ostatecznie, jeśli chodzi o osobę zobowiązanego, jaka jest jego wysokość zarobków i dochodów, lecz jakie są możliwości zobowiązanego w tym względzie. Zakres obowiązku alimentacyjnego może i powinien być większy od wynikającego z faktycznych zarobków i dochodów zobowiązanego, jeżeli przy pełnym i właściwym wykorzystaniu jego sił zarobki i dochody były większe, a istniejące warunki społeczno-gospodarcze i ważne przyczyny takiemu wykorzystaniu nie stoją na przeszkodzie.”

Podstawą prawną żądania zmiany wysokości świadczenia alimentacyjnego jest art. 138 k.r.o., zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Zmianą stosunków jest np. choroba dziecka wymagająca kosztownego leczenia, utrata pracy przez rodzica, rozpoczęcie nauki przez dziecko w szkole wyższego stopnia co związane jest ze zwiększonymi wydatkami, choroba rodzica uniemożliwiająca świadczenie alimentów. Jedną z przyczyn, które pośrednio wpływają na zmianę wysokości alimentów jest urodzenie się kolejnego dziecka zobowiązanego do świadczenia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2002 r. w sprawie sygn. akt V CKN 1032/00: „Sam fakt urodzenia się kolejnego dziecka nie pociąga za sobą automatycznie ustania obowiązku alimentacyjnego w stosunku do pozostałych dzieci. Może on ewentualnie wpłynąć na rozmiar istniejącego obowiązku (wysokość rat alimentacyjnych).” Szerzej kwestię omawia Sąd Okręgowy w Białymstoku w wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie sygn. akt II Ca 1065/13: „Posiadanie innych dzieci, z innego związku nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny względem dzieci starszych, ze związku pierwszego o tyle tylko, że pierwsze nie uchyla drugiego. Wpływ ten jednakże istnieje aczkolwiek pośredni, bowiem sąd orzekając o rozmiarze obowiązku alimentacyjnego bada sytuację materialną i możliwości zarobkowe zobowiązanego uwzględniając w tym również jego zobowiązania względem innych uprawnionych.”

Postępowania w sprawie zmiany wysokości alimentów mogą być skomplikowane. W razie trudności zapraszamy do skorzystania z fachowej pomocy prawnej jakprawnie.pl.

MASZ PYTANIE?