Porada prawna on-line

Artykuły

»

Prawo dla firm

»

Prawo karne

» Wykorzystanie wizerunku ...

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Wykorzystanie wizerunku lub danych osobowych

07.03.2016

Prawo karne

Przepis art. 190 a § 2 k.k. sankcjonuje wykorzystanie wizerunku lub danych osobowych innej osoby w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Działanie podjęte przez sprawcę przestępstwa wyraża się w podszyciu się pod inną osobę, udawaniu, że jest się określoną inną osobą.

 

Stosownie do przepisu art. 190 a § 2 kodeksu karnego ten, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech. Ściganie w/w przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Działanie podjęte przez sprawcę analizowanego przestępstwa wyraża się w podszyciu się pod inną osobę, udawaniu, że jest się określoną inną osobą (M. Mozgawa, Komentarz do art. 190 a Kodeksu karnego, Lex nr 9101). Zastosowane w opisie analizowanego czynu zabronionego słów „osoba” i „dane osobowe” wskazują, że chodzi o zawłaszczenie wyłącznie tożsamości osoby fizycznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2009 r., I OSK 667/09). Przedmiotowa norma nie tyczy się zatem danych oznaczających podmiot zbiorowy, czyli osobę prawną, względnie jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej (M. Mozgawa, Komentarz do art. 190 a Kodeksu karnego, Lex nr 9101).

W doktrynie przyjmuje się, że aby doszło do realizacji znamion czynu zabronionego określonego w art. 190 a § 2 k.k sprawca winien podszywać się pod osobę faktycznie istniejącą a nie fikcyjną, np. nieistniejącą w rzeczywistości postać filmową etc. Na rzecz powyższego przemawiają w istocie dwa argumenty, po pierwsze nie sposób uznać, że dane osoby, która nie istnieje w realnym świecie są danymi osobowymi; po wtóre sprawca w/w czynu zabronionego, jak wynika z opisu czynu, winien działać w celu wyrządzenia szkody indywidualnie oznaczonej osobie, natomiast faktem oczywistym jest, że nie da się wyrządzić szkody osobie, która de facto nie istnieje (M. Mozgawa, Komentarz do art. 190 a Kodeksu karnego, Lex nr 9101).

Określenie dane osobowe zdefiniowane zostało w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 powołanego aktu, za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne.

Zgodnie z definicją pochodzącą, ze słownika języka polskiego „wizerunek” to: 1) czyjaś podobizna na rysunku, obrazie, zdjęciu; 2) sposób, w jaki dana osoba lub rzecz jest postrzegana i przedstawiana (http://sjp.pwn.pl). W kontekście analizowanej normy zasadne zdaje się być przyjęcie, że na jej gruncie zastosowanie znajdują obydwa wymienione ujęcia. Na marginesie warto nadmienić, że sposób redakcji przepisu art. 190 a § 2 k.k., w szczególności sformułowanie wizerunek lub inne jej dane osobowe, przesądza, że wizerunek wchodzi w skład danych osobowych (M. Mozgawa, Komentarz do art. 190 a Kodeksu karnego, Lex nr 9101). Kwestie rozpowszechniania wizerunku – podobizny reguluje ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nadto wizerunek podlega również ochronie cywilnoprawnej w drodze przepisów dotyczących ochrony dóbr osobistych zawartych w art. 23 i 24 kodeksu cywilnego.

Określenie „podszywa się” – zgodnie ze słownikiem języka polskiego oznacza podawanie się fałszywie za kogoś innego (http://sjp.pwn.pl), natomiast „wykorzystywanie” należy rozumieć, mając na względzie analizowany przepis, jako użycie czegoś dla osiągnięcia jakiegoś celu, zysku (http://sjp.pwn.pl).

Czyn zabroniony określonyw art. 190 a § 2 k.k. ma charakter powszechny – może popełnić go każdy człowiek; bezskutkowy – dla jego popełnienia wystarczające jest wypełnienie opisanych w przepisie znamion, nie zaś wystąpienie jakiegokolwiek skutku; nadto może być popełniony jedynie w zamiarze kierunkowym, tj. w celu wyrządzenia szkody (M. Mozgawa, Komentarz do art. 190 a Kodeksu karnego, Lex nr 9101).

Odpowiedzialności za popełnienie czynu stypizowanego w art. 190a § 2 k.k. podlega sprawca, który podejmuje określone w nim działania, zmierzając do wyrządzenia innej osobie szkody majątkowej lub osobistej; jeżeli jednak sprawca nie obrał takiego celu jego działanie nie może być karane (M. Mozgawa, Komentarz do art. 190 a Kodeksu karnego, Lex nr 9101). Wystąpienie zamierzonego przez sprawcę skutku w postaci szkody majątkowej lub osobistej nie należy do znamion tego przestępstwa, wobec czego okoliczność ta pozostaje, z punktu widzenia popełnienia czynu zabronionego oraz możliwości przypisania odpowiedzialności, obojętna.

Ze względu na wysokość zagrożenia karą wobec sprawcy czynu z art. 190 a § 2 k.k. możliwe jest warunkowe umorzenie postępowania lub odstąpienie od wymierzenia kary. Wobec sprawcy przestępstw opisanych w art. 190 a k.k. można orzec środek karny z art. 41 a § 1 k.k. (obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób, zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu lub nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym). Jeżeli zachowanie się sprawcy czynu z art. 190 a § 2 k.k. spowodowało wyrządzenie zamierzonej przezeń szkody, można orzec obowiązek naprawienia szkody (art. 46 k.k.).

MASZ PYTANIE?