Porada prawna on-line

ENCYKLOPEDIA PRAWA

Abolicja

Forma działań z zakresu prawa karnego i polityki kryminalnej państwa. Istota abolicji polega na tym, że władze danego państwa odstępują od ścigania i karania przestępstw określonego rodzaju.

Abolicja charakteryzuje się tym, że musi być ustanowiona w akcie prawnym o charakterze ustawowym, przy zastosowaniu odpowiedniej procedury legislacyjnej, a następnie podpisana przez prezydenta RP i ogłoszona w dzienniku ustaw. Oznacza to tyle, że jako akt generalno-abstrakcyjny nie wymienia imiennie osób uprawnionych do skorzystania z prawa, ale uprawnia do tego każdą osobę, która spełni stan faktyczny wskazany w ustawie. Tytułem przykładu akt abolicyjny może przede wszystkim wskazywać kategorię sprawców lub okres, w którym popełnienie czynu zabronionego będzie podlegać abolicji.

Dotyczy zatem osób, które są sprawcami przestępstw zarówno tych, którzy zostali wykryci i nieosądzeni, wykryci i nieujęci oraz niewykryci.

W praktyce oznacza to, że postępowania karnego nie wszczyna się, a wszczęte umarza. Zatem można powiedzieć że jest negatywną przesłanką procesową w myśl art. 17 § 1 pkt 11 Kodeksu postępowania karnego. Przy czym należy pamiętać, że abolicja odnosi się tylko co do kwestii odstąpienia od ścigania – nie zmienia przy tym znamion czynu zabronionego ani przesłanek jego bezprawności, karalności. Przestępstwo abolicyjne pozostaje nadal karalne na gruncie Kodeksu karnego lub innej ustawy.

Abolicja pełni funkcję regulującą politykę karna państwa (np. poprzez zwolnienie miejsca w więzieniach) ale może być również wykorzystywana dla celów politycznych. Abolicja może być także kojarzona z umorzeniem zaległości podatkowych czy nieopłaconych składek ZUS.

Absolutorium

ogólnie: zatwierdzenie sprawozdania lub innych czynności organu o kompetencjach zarządczych (wykonawczych) przez organ posiadający kompetencje kontrolne; udzielenie absolutorium może łączyć się ze zwolnieniem z odpowiedzialności za wykonane czynności, np: 1. podjęcie przez Sejm uchwały o udzieleniu lub odmowie udzielenia absolutorium Radzie Ministrów ze sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej wraz z informacją o stanie zadłużenia państwa, 2. podjęcie przez zgromadzenie wspólników sp. z o.o. lub S.A. uchwały o zatwierdzeniu sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy, 3. podjęcie przez radę gminy, radę powiatu lub sejmik województwa uchwały o udzieleniu absolutorium lub odmowy udzielenia absolutorium z wykonania budżetu odpowiednio wójtowi/burmistrzowi/prezydentowi miasta, zarządowi powiatu lub zarządowi województwa.

Administracja

Zespół organów i urzędników wyodrębnionych strukturalnie i organizacyjnie, powołanych do sprawowania zarządzania państwem, zapewnienia jego bezpieczeństwa, funkcjonowania i załatwiania spraw obywateli. Jest to szeroko pojęta władza wykonawcza (egzekutywa), nie będąca ani władzą ustawodawczą ani sądownictwem. Można mówić o administracji rządowej i samorządowej, które łącznie stanowią szeroko pojętą administrację państwową.

Adopcja

Jest to potoczna nazwa przysposobienia. Przysposobienia można dokonać tylko na rzecz małoletniego i dla jego dobra. Skutkiem przysposobienia jest wytworzenie się między przysposabiającym a przysposabianym małoletnim takiej relacji prawnej, jaka panuje między rodzicami a ich biologicznymi dziećmi. Rodzi to przede wszystkim konsekwencje w charakterze prawa spadkowego (przysposobiony dziedziczy na równi z krewnymi przysposabiającego) i obowiązku alimentacyjnego. Przysposobienie może być pełne, częściowe i całkowite.

Adwokat

Osoba z wykształceniem prawniczym, która odbyła aplikację adwokacką i zdała państwowy egzamin adwokacki. Po zdaniu egzaminu adwokat jest wpisywany na listę na listę okręgowej rady adwokackiej i od tego momentu ma prawo do wykonywania zawodu adwokata. Osoby posiadające tytuł profesora nauk prawnych lub stopień doktora habilitowanego nauk prawnych zwolnione są z obowiązku odbywania aplikacji i zdawania egzaminu państwowego.

Funkcjonowanie adwokatów oraz adwokatury reguluje ustawa Prawo o adwokaturze. Do zadań adwokatów należy świadczenie szeroko pojętej pomocy prawnej, usług prawniczych, włącznie z reprezentacją klientów przed postępowaniami sądowymi i administracyjnymi. Najczęściej adwokat kojarzony jest z pełnieniem roli obrońcy oskarżonego w postępowaniu karnym.

Akcesja

przystąpienie do czegoś, wzięcie w czymś udziału; o akcesji możemy mówić najczęściej w kontekście prawa międzynarodowego publicznego, co dotyczy przystąpienia to wspólnego przedsięwzięcia, organizacji międzynarodowej, wojny czy misji pokojowej lubczy jakiegoś większego, bardziej skoordynowanego programu; jeśli chodzi natomiast o akcesję w regulacjach krajowych, to można jej używać w odniesieniuto partnerstwa publiczno-prywatnego, czy wspólnych przedsięwzięć samorządu terytorialnego i rządu

Akcja

Pojęcie to może być rozumiane w trojaki sposób: jako ułamek kapitału zakładowego w spółce akcyjnej, jako ogół praw przysługujących akcjonariuszowi w spółce oraz jako dokument wystawiony przez spółkę. Najogólniej mówiąc, pojęcie to jest kojarzone głównie jako papier wartościowy korporacyjny, który jest podstawą funkcjonowania spółek akcyjnych i  wydawany akcjonariuszom tych spółek w zamian za wpłacone wkłady. Akcje uprawniają akcjonariuszy m. in. do pobierania zysku ze spółek oraz do brania udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących istnienia spółki, jej działania i interesów dzięki prawu do udziału w walnym zgromadzeniu. Warto mieć na uwadze, że w obrocie akcje spółek kapitałowych funkcjonują nie tylko jako dokumenty papierowe, ale także  w formie zdematerializowanej zapisywane na rachunku depozytowym papierów wartościowych.

Akt notarialny

Szczególna forma czynności prawnych, sporządzana przez notariusza w celu dokonania przez zainteresowane strony czynności prawnej. Forma aktu notarialnego musi być zachowana, jeżeli stanowią tak przepisy prawa, które regulują także skutek jej niedochowania, którym z reguły jest sankcja nieważności czynności. W pozostałych przypadkach, strony mogą umówić się, że dokonają czynności prawnej notarialnie, mimo że taki obowiązek nie wynika z przepisów ustawy. Sam sposób sporządzania aktu notarialnego oraz jego budowa i struktura, a także kwestie przechowywania i sporządzania odpisów reguluje Prawo o notariacie.

Akt notarialny ma moc dokumentu urzędowego.

Akt prawny

jest to dokument prawny wydany przez podmiot do tego uprawniony na podstawie przepisów prawa, w określonej przez prawo procedurze. Wyróżniamy akty prawne generalne (obowiązujące ogół społeczeństwa lub jego część) oraz akty indywidualne – czyli rozstrzygnięcia spraw konkretnych podmiotów.

Możemy wyróżnić również akty powszechnie obowiązujące oraz akty o określonym zakresie obowiązywania (prawo miejscowe), a także akty prawne  obowiązujące w określonych strukturach (akty wewnętrzne).

Do powszechnie obowiązujących aktów prawnych zaliczamy Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz wydane na podstawie ustaw rozporządzenia. Aktami powszechnie obowiązującymi na obszarze działania organów, które je ustanowiły są także akty prawa miejscowego.

Do aktów prawnych, które jednak nie mają mocy powszechnie obowiązującej zaliczyć można m.in. wewnętrzne akty organów administracji.

Akty prawa miejscowego

zob. definicję: akt prawny.

Alimenty

świadczenie pieniężne, którego istotą jest to, że osoba obowiązana łoży na utrzymanie osoby uprawnionej określoną sumę pieniężną – świadczenie to jest regularne i cykliczne i trwa tak długo, jak długo przewiduje to obowiązek alimentacyjny; najczęściej dotyczy to rodziców, którzy po rozwodzie utrzymują swoje dzieci – z przepisów proceduralnych wynika bowiem, że sąd w wyroku rozwodowym ma obowiązek zasądzić alimenty na rzecz małoletniego dziecka. Obowiązek alimentacyjny może dotyczyć także innych członków rodziny, jeśli ci znajdują się w niedostatku – przykładowo alimenty dzieci na rzecz rodziców czy dziadków lub rodzeństwa względem siebie. Alimenty wchodzą w skład szerszej kategorii świadczeń alimentacyjny, do której wchodzi również renta i dożywocie

Antymonopolowe prawo

gałąź prawa wyróżniona przez doktrynę prawniczą i praktykę, określająca całość regulacji dotyczących rozwoju konkurencji i zapobiegania szkodzącym jej koncentracjom oraz zapobieganie nieuczciwym praktykom rynkowym, czynom nieuczciwej konkurencji, blokowania rynku przez podmioty dominujące czy też nieuczciwe eliminowanie przez nich mniejszych przedsiębiorców; organem państwowym, który zajmuje się tą materią jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta.

 

Apelacja

(łac. appellatio - odwołanie) – odwołanie się od wydanego wyroku. W prawie procesowym apelacja jest środkiem odwoławczym od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu drugiej instancji.

Terminem apelacja określa się też system kontroli odwoławczej odznaczającej się specyficznymi cechami